جلوگیری از ابتلا به دیابت با تغییر سبک زندگی و رژیم غذایی

به گزارش خبرگزاری صدا و سیمای استان خوزستان، دکتر مهرنوش ذاکرکیش، عضو هیات علمی گروه غدد دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز اظهار کرد: هنگامی که قند خون بالاتر از حد طبیعی باشد، اما این بالا بودن به اندازه‌ای نباشد که دیابت تلقی شود به آن پیش دیابت می‌گویند. در واقع قبل از دیابت، مرحله‌ای وجود دارد که در آن اختلال هموستاز گلوکز وجود دارد و قند خون در حالت ناشتا یا تحمل گلوکز خوراکی مختل می‌شود که به آن، پیش دیابت می‌گویند.

وی ادامه داد: اگر به پیش دیابت رسیدگی نشود، بیمار وارد مرحله دیابت نوع ۲ می‌شود که یک بیماری پیش‌رونده است و تمام عوارض آن نیز ایجاد می‌شود. عوارض دیابت به خصوص روی قلب و عروق ممکن است جبران‌ناپذیر باشد، در نتیجه بسیار مهم است پیش دیابت تشخیص داده شده و درمان شود.

این فوق تخصص غدد و متابولیسم افزود: شناسایی بیماری دیابت و پیش دیابت با غربالگری قند خون انجام می‌شود؛ در حالت ناشتا یعنی وقتی که هشت ساعت غذا و کالری مصرف نشده است، قند خون فرد باید زیر ۱۰۰ میلی‌گرم بر دسی‌لیتر باشد و اگر میزان آن بالای ۱۲۶ میلی‌گرم بر دسی‌لیتر باشد، فرد به دیابت مبتلا است. قند خون ناشتای فردی که به پیش دیابت مبتلا باشد، بین این دو عدد است.

وی در ادامه بیان کرد: اندازه‌گیری قند خون دو ساعته یکی دیگر از معیار‌های تشخیص دیابت و پیش دیابت است. دو ساعت پس از خوردن مقدار مشخصی محلول گلوکز، نشان داده می‌شود که فرد چقدر می‌تواند این گلوکز را کنترل کند. فردی که متابولیسم طبیعی گلوکز دارد، می‌تواند قند خون را زیر ۱۴۰ میلی‌گرم بر دسی‌لیتر حفظ کند. قند خون فرد مبتلا به دیابت پس از دو ساعت بیشتر از ۲۰۰ میلی‌گرم بر دسی‌لیتر و برای فرد مبتلا به پیش دیابت بین ۱۴۰ تا ۱۹۹ میلی‌گرم بر دسی‌لیتر است.

ذاکرکیش گفت: تست دیگری نیز برای تشخیص دیابت و پیش دیابت وجود دارد. در این تست مقدار هموگلوبین «A ۱ C» اندازه‌گیری می‌شود. هموگلوبین «A ۱ C» شاخصی است که قند خون را در سه ماه گذشته محاسبه می‌کند. این شاخص در فرد نرمال زیر ۵.۶ درصد، در فرد مبتلا به دیابت ۶.۵ درصد و بالاتر و در فرد مبتلا به پیش دیابت بین این دو عدد است.

وی ادامه داد: اگر پیش دیابت شناسایی و درمان شود، بیمار از مرحله پیش‌دیابت خارج و به مرحله سلامت وارد می‌شود. شناسایی به موقع و درمان پیش دیابت بسیار مهم است تا از عوارض دیابت نوع ۲ روی ارگان‌های حیاتی و به خصوص عوارض قلبی عروقی و سکته مغزی که در افراد مبتلا به پیش دیابت بیشتر از افراد معمولی است، جلوگیری شود.

پیش دیابت چگونه به وجود می‌آید؟

عضو هیات علمی گروه غدد دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز گفت: گلوکز مهمترین ماده‌ای است که در بدن برای سوخت و ساز و تولید کالری و انرژی استفاده می‌شود، اما بدن برای این کار به هورمون انسولین که توسط سلول‌های بتای لوزالمعده ترشح می‌شود، نیاز دارد. در غیاب انسولین، گلوکز نمی‌تواند وارد سلول‌ها شود و علائم نامطلوبی از خود ایجاد می‌کند که در بیماران دیابتی دیده می‌شود.

وی اضافه کرد: در پیش دیابت، بدن برای اینکه بتواند گلوکز خون را در حالت طبیعی حفظ کند، فشار بیشتری روی سلول‌های بتای پانکراس وارد می‌کند تا انسولین بیشتری تولید شود. این افزایش بیش از حد انسولین به منظور کنترل قند خون که در پیش دیابت اتفاق می‌افتد، مقاومت انسولین نام دارد.

ذاکرکیش ادامه داد: بعد از مدتی، سلول‌های بتای پانکراس خسته می‌شوند و دیگر قادر به ترشح انسولین نیستند و سطح انسولین پایین می‌آید. در این مرحله، اختلال ترشح انسولین به مقاومت انسولین اضافه می‌شود و علائم بیماری دیابت نوع ۲ آشکار می‌شوند و پیش دیابت به دیابت تبدیل می‌شود.

وی افزود: پیش دیابت ممکن است بی‌علامت باشد یا با توجه به ژنتیک فرد، علائم خفیفی شبیه علائم دیابت نوع ۲ از خود نشان دهد. به عنوان مثال، درگیری چشمی و تاری دید یا درگیری‌های کلیوی در برخی افراد بیشتر دیده می‌شود.

این فوق تخصص غدد و متابولیسم گفت: علائم دیگری مانند پرنوشی، پرادراری، گرسنگی شدید، زخم‌هایی که دیر بهبود می‌یابند و عفونت‌های مکرر معمولا در مرحله دیابت آشکار دیده می‌شوند.

چه افرادی بیشتر در معرض ابتلا به پیش دیابت هستند؟

وی بیان کرد: اضافه وزن یا چاقی، سن بالاتر از ۴۵ سال، سابقه خانوادگی ابتلا به دیابت به خصوص در خانواده درجه یک، سبک زندگی بدون فعالیت، فشار خون بالا، چربی خون بالا، سابقه ابتلا به دیابت در بارداری، سابقه ابتلا به بیماری‌های قلبی عروقی و سندرم تخمدان پلی‌کیستیک یا تنبلی تخمدان موارد‌ی هستند که افراد مبتلا به آن، بیشتر در معرض دیابت نوع ۲ و پیش دیابت هستند.

درمان پیش دیابت

ذاکرکیش گفت: مطالعات نشان می‌دهد افرادپیش دیابتی با تغییر شیوه زندگی و داشتن رژیم غذایی مناسب حاوی سبزیجات و لبنیات کم‌چرب و با مصرف کمتر شیرینی‌جات، غلات تصفیه شده و نوشیدنی‌های شیرین‌شده و همچنین داشتن فعالیت بدنی حداقل ۳۰ دقیقه در روز و پنج بار در هفته می‌توانند تا ۵۸ درصد در مقایسه با دارونما از ابتلا به دیابت نوع ۲ جلوگیری کنند یا آن را به تاخیر بیندازند.

وی ادامه داد: این تاثیر در همه افراد بدون توجه به سن جنس و یا گروه قومی مشاهده می‌شود. همچنین در مطالعات نشان داده شده است که استفاده از داروی متفورمین (Metformin) تا ۳۱ درصد می‌تواند ابتلا به دیابت را به تاخیر اندازد. این دارو، در بیماران با سابقه دیابت بارداری، افراد با سن کمتر از ۶۰ سال، افراد با وزن بالا و در افراد پیش دیابتی که هم اختلال قند خون ناشتا و هم اختلال تحمل گلوکز دارند، بنا به صلاحدید پزشک قابل استفاده است.

عضو هیات علمی گروه غدد دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز افزود: گاهی لازم است فرد مبتلا به پیش دیابت از نظر دیگر عواملی که در بروز بیماری‌های قلبی و عروقی موثر هستند، ارزیابی و درمان شود؛ برای مثال اگر چربی بالا دارد باید دارو‌های کنترل‌کننده چربی یا اگر فشار خون بالا داشته باشد باید دارو‌های کنترل‌کننده فشارخون مصرف کند.

وی بیان کرد: با شناسایی مرحله پیش دیابت و تغییر شیوه زندگی و کاهش ۵ تا ۷ درصد وزن بدن و حداقل ۱۵۰ دقیقه ورزش در هفته با شدت متوسط می‌توان بروز یک بیماری پیش‌رونده و بسیار خطرناک مانند دیابت نوع ۲ را تا ۵۰ درصد به تعویق انداخت.