شلتوک کاری در حوزه کرخه، چالشی جدی برای تامین حقابه تالاب هورالعظیم

به گزارش خبرگزاری صدا و سیمای استان خوزستان، علی شهبازی در نشست شورای کشاورزی استان خوزستان در استانداری اظهار کرد: در نشست‌های متعدد کارشناسی بارها تاکید شد که تعادل منابع آب در حوضه کرخه به دلیل گسترش کشت برنج از بین رفته و این موضوع پیامدهای قابل توجهی از جمله کاهش عدالت در توزیع آب، ایجاد مشکل برای تتمین حقابه تالاب هورالعظیم و افزایش فشار بر منابع آبی را به دنبال داشته است.

وی افزود: برداشت گسترده آب برای شلتوک‌کاری موجب شده حتی در زمان رهاسازی موجی آب نیز جریان کافی به انتهای شبکه و تالاب نرسد زیرا بخش قابل توجهی از آب توسط پمپ‌های فعال در اراضی برنج برداشت می‌شود.

۳۷۰ میلیون مترمکعب آب به بخش کشاورزی اختصاص یافت.

شهبازی با اشاره به میزان رهاسازی آب در سال جاری گفت: از ابتدای خردادماه تاکنون حدود ۴۴۰ میلیون مترمکعب آب در حوضه کرخه تامین و رهاسازی شده که از این میزان حدود ۳۷۰ میلیون مترمکعب در بخش کشاورزی مصرف شده و مابقی به سمت تالاب هدایت شده است.

معاون سازمان آب و برق خوزستان ادامه داد: صرف‌نظر از برآوردهای مختلف درباره سطح زیرکشت میزان مصرف آب در اراضی برنج بسیار بالاست و همین موضوع ضرورت بازنگری در برنامه‌های مدیریت منابع آب را دوچندان کرده است.

اصلاح برنامه بر پایه پذیرش خطر

وی با بیان اینکه برنامه اولیه تخصیص آب بر اساس مطالعات علمی و نظر مراکز تحقیقاتی، دانشگاهی و دستگاه‌های اجرایی تدوین شده بود اظهار کرد: با توجه به انحراف ایجاد شده در الگوی کشت، ناچار شدیم با پذیرش ریسک‌های موجود، حجم آب قابل برنامه‌ریزی و برنامه تخصیص آب را اصلاح کنیم.

وی افزود: حجم آب قابل برنامه‌ریزی حوضه کرخه که در ابتدا ۹۲۲ میلیون مترمکعب تعیین شده بود اکنون به یک میلیارد و ۲۶۰ میلیون مترمکعب افزایش یافته است اما این افزایش به معنای امکان تأمین کامل و بدون محدودیت آب نیست.

نوبت‌بندی سختگیرانه تنها راه مدیریت آب کرخه

معاون سازمان آب و برق خوزستان تاکید کرد: برای مدیریت شرایط موجود، اجرای برنامه نوبت‌بندی بسیار دقیق و سختگیرانه اجتناب‌ناپذیر است چرا که در صورت رهاسازی عادی آب، برای تأمین نیازها به بیش از یک میلیارد و ۵۰۰ تا یک میلیارد و ۶۰۰ میلیون مترمکعب آب نیاز خواهد بود که چنین ظرفیتی در دسترس نیست.

وی با اشاره به گستردگی شبکه انتقال آب کرخه گفت: شبکه توزیع این حوضه بیش از یک‌هزار و ۳۰۰ کیلومتر طول دارد و اگر آب بدون برنامه و نوبت‌بندی رهاسازی شود، در عمل هیچ‌یک از بهره‌برداران به میزان کافی از آن بهره‌مند نخواهند شد.

بررسی کاهش رهاسازی آب در پاییز

شهبازی همچنین از بررسی مجدد وضعیت منابع آب در ماه‌های آینده خبر داد و گفت: با هماهنگی سازمان جهاد کشاورزی مقرر شده است پس از به‌روزرسانی پیش‌بینی‌های هواشناسی، ریسک‌های ناشی از کاهش حجم آب قابل برنامه‌ریزی در پاییز دوباره در کارگروه سازگاری با کم‌آبی بررسی شود.

وی افزود: تلاش می‌شود در ماه‌های شهریور و مهر با صرفه‌جویی در رهاسازی آب، مدیریت منابع آبی به برنامه‌های اولیه نزدیک شود تا امکان تامین نیازهای فصل کشت پاییزه نیز فراهم باشد.

شهبازی خاطرنشان کرد: در شرایط عادی، برای اراضی پاییزه با وسعت حدود ۲۴۰ هزار هکتار، رهاسازی‌های موجی با دبی ۱۲۰ تا ۱۳۰ مترمکعب بر ثانیه انجام می‌شود اما امسال با وجود محدودتر بودن سطح اراضی تابستانه نیز ناچار شده‌ایم همین میزان خروجی پیوسته از سد کرخه را حفظ کنیم که اقدامی غیرمتعارف اما ضروری برای مدیریت شرایط فعلی است.

براساس این گزارش سد کرخه تامین‌کننده آب مورد نیاز شهرستان‌های غرب خوزستان است که این حوضه آبریز طی چند سال اخیر با خشکسالی روبه‌رو بوده است.

تالاب هورالعظیم به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین تالاب‌های مرزی ایران و عراق، در جنوب غرب خوزستان و در محدوده شهرستان‌های هویزه و دشت‌آزادگان قرار دارد و بخش‌هایی از آن تا نزدیکی غرب اهواز نیز امتداد می‌یابد.

این تالاب در فاصله حدود ۱۰۰ تا ۱۲۰ کیلومتری اهواز، مرکز استان خوزستان، واقع شده است و طی دهه‌های اخیر به دلیل تغییرات اقلیمی، کاهش ورودی آب و اجرای طرح‌های بالادستی در حوضه‌های آبریز دجله و کرخه، با افت سطح آب و خشکی گسترده در بخش‌هایی از بستر خود مواجه شده است.