آموزش فنی‌وحرفه‌ای، راهی برای تامین نیروی کار گذار سبز

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما ، پژوهش جدید سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) در حوزه آموزش‌های فنی‌وحرفه‌ای، مشاغل سبز و مشاغل حوزه علوم، فناوری، مهندسی و ریاضیات (STEM) بررسی کرد که آموزش‌های فنی‌وحرفه‌ای چگونه می‌توانند نیروی کار مورد نیاز برای گذار سبز را تامین کنند و چه ارتباطی میان مشاغل سبز، مهارت‌های علمی و فنی و آموزش‌های فنی‌وحرفه‌ای وجود دارد.

این پژوهش با استفاده از داده‌های آگهی‌های شغلی برخط در استرالیا، کانادا و انگلیس، نیاز‌های مهارتی کارفرمایان، نقش مدارک فنی‌وحرفه‌ای و کارآموزی‌ها در استخدام و میزان همپوشانی مشاغل سبز و مشاغل حوزه علوم، فناوری، مهندسی و ریاضیات را بررسی کرده است.

سازمان همکاری و توسعه اقتصادی تاکید کرد که تحولات سبز و دیجیتال طی دو دهه گذشته بازار کار را به‌شدت تغییر داده‌اند. افزایش استفاده از فناوری‌های سبز و فناوری اطلاعات، تقاضا برای برخی مهارت‌ها را بالا برده و در مقابل، برخی مهارت‌های قدیمی را به‌دلیل پیشرفت فناوری و کاهش فعالیت‌های پرکربن کم‌ارزش یا منسوخ کرده است.

این تغییرات اهمیت آموزش‌های فنی‌وحرفه‌ای را افزایش داده، زیرا فارغ‌التحصیلان این مسیر آموزشی، بخش قابل‌توجهی از نیروی کار مشاغل با مهارت متوسط، به‌ویژه در ساخت‌وساز، تولید و خدمات، را تشکیل می‌دهند.

 با این حال، اگر آموزش‌های فنی‌وحرفه‌ای نتوانند همگام با تغییر فناوری و گذار سبز به‌روز شوند، خطر ناهماهنگی میان مهارت‌های نیروی کار و نیاز‌های بازار افزایش می‌یابد.

در این پژوهش، مشاغل سبز به سه گروه تقسیم شده‌اند. گروه نخست، مشاغل سبز جدید مانند متخصص تبدیل خودرو‌های موتور احتراقی به خودرو‌های هیدروژنی هستند که به‌طور مستقیم در نتیجه گذار سبز ایجاد شده‌اند

 گروه دوم، مشاغل با مهارت‌های سبز تقویت‌شده هستند که پیش‌تر وجود داشته‌اند، اما فناوری‌ها و شیوه‌های سبز، وظایف و مهارت‌های مورد نیاز آنها را تغییر داده‌اند برای نمونه، تکنسین‌های خودرو که باید با مواد کم‌مصرف و فناوری‌های جدید آشنا شوند.

 گروه سوم، مشاغل با تقاضای فزاینده سبز مانند نصب‌کنندگان و تعمیرکاران خطوط انتقال برق هستند که به‌دلیل فعالیت‌های اقتصاد سبز رشد می‌کنند، اما محتوای شغلی و مهارت‌های اصلی آنان تغییر چندانی نمی‌کند.

یافته‌های داده‌های آگهی‌های شغلی نشان می‌دهد که مشاغل سبز سهم قابل‌توجهی از بازار کار دارند. در سال ۲۰۲۴، حدود ۲۵ درصد آگهی‌های شغلی کانادا و حدود ۲۲ درصد آگهی‌ها در استرالیا و انگلیس مربوط به مشاغل سبز بوده است.

 بنابراین، کمبود نیروی کار ماهر در این حوزه‌ها می‌تواند پیامد‌های گسترده‌ای برای اقتصاد داشته باشد و ایجاد مسیر‌های مطمئن برای ورود افراد به این مشاغل، از جمله از طریق آموزش‌های فنی‌وحرفه‌ای، اهمیت زیادی دارد.

با این حال، تقاضا برای مشاغل سبز طی دو سال گذشته تقریبا هم‌راستا با روند کلی بازار کار پیش رفته است، اما مشاغل سبز جدید که بیش از سایر مشاغل از گذار سبز تاثیر می‌پذیرند، با روند ضعیف‌تری در تقاضا مواجه بوده‌اند.

نتایج این پژوهش همچنین نشان می‌دهد که هرچه پیچیدگی مشاغل سبز بیشتر باشد، احتمال تعیین مدرک تحصیلی مشخص در آگهی‌های استخدام نیز افزایش می‌یابد، به‌ویژه مشاغل سبز جدید که پیچیده‌تر هستند و به مهارت‌های فنی و تحلیلی پیشرفته نیاز دارند.

در عین حال، در بسیاری از آگهی‌ها مدرک تحصیلی مشخصی ذکر نشده است که می‌تواند نشان‌دهنده اهمیت مهارت‌ها و تجربه در فرایند استخدام باشد.

یکی از یافته‌های مهم، همپوشانی قابل‌توجه میان مشاغل سبز و مشاغل مرتبط با علوم، فناوری، مهندسی و ریاضیات است. این ارتباط در مشاغل سبز جدید پررنگ‌تر است، مشاغلی که معمولا به مهارت‌های تخصصی‌تر و در موارد بیشتری به تحصیلات عالی نیاز دارند. 

نتایج بررسی این سه کشور نشان می‌دهد که نیاز به مهارت‌های سبز، متناسب با ساختار اقتصادی و مسیر گذار سبز هر کشور متفاوت است. در بریتانیا، مهارت‌های تخصصی در حوزه برق فشارقوی، خودکارسازی صنعتی، الکترونیک پیشرفته، مهندسی تولید و انرژی هسته‌ای برجسته‌تر است.

در استرالیا، مهارت‌های مرتبط با انرژی‌های تجدیدپذیر، شبکه‌های برق، مدل‌سازی محیط‌زیستی و مهندسی زیرساخت اهمیت بیشتری دارد. در کانادا نیز مهارت‌های مرتبط با حمل‌ونقل، زیرساخت‌های شهری و حمل‌ونقل و تعمیر و نگهداری فنی بیشتر دیده می‌شود.

سازمان همکاری و توسعه اقتصادی بر همین اساس تاکید کرد که نمی‌توان یک راهبرد واحد برای توسعه مهارت‌های سبز در همه کشور‌ها در نظر گرفت و سیاست‌های مهارتی باید با ساختار اقتصادی و مسیر گذار سبز هر کشور متناسب باشد.

سازمان همکاری و توسعه اقتصادی بر ضرورت به‌روزرسانی مستمر برنامه‌های درسی آموزش‌های فنی‌وحرفه‌ای و فراهم کردن فرصت‌های قابل دسترس برای ارتقاء مهارت و بازآموزی تاکید می‌کند.

این سازمان همچنین استفاده از داده‌های بازار کار و مشارکت کارفرمایان و مراکز آموزشی در طراحی و بازنگری مدارک را برای هماهنگ کردن آموزش‌ها با نیاز‌های جدید مهارتی ضروری می‌داند. ارزیابی مهارت‌های افراد نیز می‌تواند به شناسایی مهارت‌های قابل‌انتقال و تعیین آموزش‌های تکمیلی مورد نیاز برای ورود به مشاغل سبز کمک کند.

نتایج نشان می‌دهد، بسیاری از مهارت‌های مورد نیاز برای کار با فناوری‌ها و فرآیند‌های سبز، منحصر به مشاغل سبز نیستند و افراد ممکن است بخشی از این مهارت‌ها را از طریق تحصیل یا تجربه کاری قبلی کسب کرده باشند. همچنین بر ظرفیت کارآموزی برای توسعه مهارت‌های فنی پیشرفته تاکید دارد و معتقد است این مسیر آموزشی نباید فقط به مشاغل فنی سنتی محدود شود. در بریتانیا، برای نمونه، کارآموزی‌ها در سطوح مختلف و حوزه‌هایی مانند فناوری اطلاعات و امور مالی نیز ارائه می‌شوند.