تغییر نگاه به شرکت‌ها از صرف «دانش‌بنیان بودن» به «نوآور بودن»

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما ، حسین افشین معاون علمی رئیس جمهور با اشاره به بیستمین سال فعالیت معاونت علمی اظهار داشت: همزمان با بیستمین سال تأسیس این معاونت، سیاست‌های جدید آن برای آینده ترسیم شد. طی دو دهه گذشته، اقدامات مهمی از جمله شکل‌گیری شرکت‌های دانش‌بنیان، استارت‌آپ‌ها و سایر اجزای زیست‌بوم نوآوری و فناوری، از جمله صندوق‌های پژوهش و فناوری، صندوق‌های سرمایه‌گذاری خطرپذیر (VC) و سرمایه‌گذاری خطرپذیر شرکتی (CVC)، انجام شده است، اما همچنان چهار شکاف اساسی در این زیست‌بوم وجود دارد.

وی نخستین شکاف را تبدیل نشدن پایدار علم به ثروت بیان  کرد و گفت: با وجود شکل‌گیری این اکوسیستم، هنوز نتوانسته‌ایم علم را به‌صورت پایدار به ثروت تبدیل کنیم. دومین شکاف نیز نبود ارتباط منطقی و پایدار میان شرکت‌های دانش‌بنیان و صنعت است و هنوز فناوری به شکل مؤثر و مستمر وارد بخش صنعت نشده است.

افشین سومین چالش را ناترازی‌ها و پایین بودن بهره‌وری دانست و افزود: متأسفانه از فناوری برای افزایش بهره‌وری آن‌گونه که باید استفاده نشده و در نتیجه، کاهش مصرف انرژی و رشد تولید نیز به میزان مطلوب محقق نشده است. در برنامه هفتم توسعه نیز بخش مهمی از رشد اقتصادی بر افزایش بهره‌وری استوار شده است.

وی چهارمین شکاف را فاصله فناوری کشور با جهان در حوزه‌های نوظهور بیان کرد و گفت: در حوزه‌هایی همچون فناوری کوانتومی، هوش مصنوعی، امنیت سایبری، علوم شناختی و میکروالکترونیک، هنوز به تجاری‌سازی مطلوب دست نیافته‌ایم و در این عرصه‌ها با کشور‌های پیشرو فاصله فناوری پیدا کرده‌ایم.

معاون علمی رئیس‌جمهور ادامه داد: بررسی این مشکلات نشان داد که با وجود در اختیار داشتن تمامی اجزای زیست‌بوم فناوری، در رفع این چهار شکاف موفق نبوده‌ایم؛ از این رو با انجام مطالعات گذشته‌پژوهی، آینده‌پژوهی و بررسی تجربه کشور‌های مختلف، مدل‌های توسعه فناوری مورد ارزیابی قرار گرفت.

به گفته افشین، نتایج این بررسی‌ها نشان داد هر کشور متناسب با شرایط ژئوپلیتیکی، ظرفیت نیروی انسانی و بازار خود، الگوی ویژه‌ای برای توسعه فناوری انتخاب کرده است. وی افزود: الگوی ایران در سال‌های گذشته تا حد زیادی برگرفته از مدل سیلیکون‌ولی آمریکا بوده؛ مدلی که در آن دولت نقش حمایتگر دارد و شرکت‌های دانش‌بنیان بر پایه دانش و بازار رشد می‌کنند.

وی درباره نقاط ضعف این الگو گفت: نتیجه چنین مدلی، پراکندگی شرکت‌های دانش‌بنیان و شکل نگرفتن زنجیره‌های توانمند در حوزه‌های راهبردی است. همچنین از آنجا که هدایت این مدل بر عهده بازار است، در فناوری‌های نوظهور که هنوز بازار و تقاضای مؤثر شکل نگرفته، امکان رشد و ورود جدی نیز فراهم نمی‌شود.

افشین با اشاره به بررسی مدل چین افزود: در این الگو، دولت نقش مداخله‌گر دارد و حوزه‌های اولویت‌دار را تعیین می‌کند. این مدل اگرچه رشد فناوری‌های نوظهور را تسریع می‌کند، اما می‌تواند خلاقیت را محدود کند.

وی ادامه داد: کشور‌های کره جنوبی و سنگاپور از الگوی ترکیبی استفاده کرده‌اند؛ به‌گونه‌ای که در لایه‌های پایین، اکوسیستم باز و مشارکتی شکل می‌گیرد و در سطوح بالاتر، دولت نقش هدایتگر و تسهیل‌گر را بر عهده دارد. همچنین دولت در حوزه‌های نوظهور، با ایفای نقش خریدار، زمینه شکل‌گیری بازار این فناوری‌ها را فراهم می‌کند.

معاون علمی رئیس‌جمهور خاطرنشان کرد: بر همین اساس، پارادایم سیاست‌های معاونت علمی تغییر کرده و زیست‌بوم فناوری کشور به سمت الگوی ترکیبی حرکت خواهد کرد. همچنین نگاه به شرکت‌ها نیز از صرف «دانش‌بنیان بودن» به «نوآور بودن» تغییر یافته است.

افشین در تشریح این رویکرد گفت: صرف تولید یک محصول دانش‌بنیان کافی نیست؛ نوآوری زمانی محقق می‌شود که یک فناوری بتواند اثر اقتصادی، اجتماعی، خدماتی یا اقتدارآفرین ایجاد کند. تا زمانی که یک فناوری به نوآوری تبدیل نشود، ارزش‌آفرینی واقعی نخواهد داشت.

وی ادامه داد: پس از فناوری و نوآوری، مرحله «قابلیت» قرار دارد؛ یعنی شرکت بتواند موفقیت خود را به‌صورت مستمر، پایدار و قابل تکرار حفظ کند. امروز در دنیا، شرکت‌های موفق، شرکت‌هایی هستند که توانایی خلق مداوم موفقیت را دارند.

افشین تأکید کرد: بر پایه این رویکرد، نقشه آینده علم و فناوری کشور تدوین شده است. در این نقشه، همه اجزای زیست‌بوم از جمله دانشگاه‌ها، پارک‌های علم و فناوری، صندوق‌های سرمایه‌گذاری و سایر بازیگران جایگاه خود را حفظ می‌کنند، اما تمرکز اصلی بر ایجاد زنجیره و تقویت ارتباط میان این اجزا برای تحقق اهداف علم و فناوری کشور خواهد بود.

معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور با اشاره به خسارت‌های واردشده به شرکت‌های دانش‌بنیان در جریان جنگ ۴۰ روزه گفت: این شرکت‌ها حدود ۶۰ هزارمیلیاردتومان خسارت ریالی و ۲۵ میلیون دلار خسارت ارزی متحمل شده‌اند.

وی افزود: زیرساخت‌های پژوهشی کشور نیز حدود ۳۰۰ میلیون دلار آسیب دیده‌اند که برای بازسازی آنها سازوکار‌های جداگانه‌ای در حال پیگیری است. بر اساس مصوبه ستاد ملی بازسازی، صندوق نوآوری و شکوفایی به‌عنوان نقطه تماس شرکت‌های دانش‌بنیان برای دریافت درخواست‌های حمایتی تعیین شده است.

افشین با بیان اینکه حمایت‌های لازم در اختیار صندوق نوآوری و شکوفایی قرار می‌گیرد، اظهار کرد: بر این اساس، شرکت‌های آسیب‌دیده باید ابتدا پرونده تشکیل دهند. تاکنون تعدادی از پرونده‌ها پس از تأیید معاونت علمی به صندوق ارسال شده و پرداخت تسهیلات آنها طی دو هفته آینده آغاز خواهد شد.

وی از شرکت‌هایی که هنوز پرونده تشکیل نداده‌اند خواست هرچه سریع‌تر به معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور مراجعه و برگه های مربوط را تکمیل کنند.

معاون علمی رئیس‌جمهور ادامه داد: در کمیته مشترک معاونت علمی و صندوق نوآوری و شکوفایی، پرونده‌ها بررسی می‌شود و شرکت‌ها باید متناسب با میزان خسارت، گزارش ارزیابی کارشناس رسمی دادگستری را نیز ارائه کنند.

افشین با تأکید بر لزوم مدیریت صحیح منابع گفت: برخی شرکت‌ها عنوان می‌کنند که هنوز حمایتی دریافت نکرده‌اند، در حالی که فرآیند تشکیل پرونده را آغاز نکرده‌اند. نخستین گام برای دریافت حمایت، تکمیل فرم‌ها و تشکیل پرونده است. پس از آن، ارزیابی اولیه در معاونت علمی و برآورد خسارت با همکاری صندوق نوآوری و شکوفایی انجام می‌شود و ارائه گزارش کارشناس رسمی دادگستری نیز الزامی است.

وی در پایان تأکید کرد: حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان تنها پس از تکمیل این مراحل و تأیید نهایی انجام خواهد شد و پیش از طی شدن فرآیند‌های قانونی، امکان پرداخت حمایت وجود ندارد.