پرونده‌ای باز؛ بازخوانی پرونده ربایش امام موسی صدر

به گزارش گروه تاریخ خبرگزاری صدا و سیما، ناپدید شدن امام موسی صدر در لیبی، نتیجه یک نزاع سیاسی صرف نبود. بلکه نقطه پایانی بر یک طرح عملیاتی مشترک میان سرویس‌های اطلاعاتی استکبار جهانی بود. از اسناد محرمانه ساواک تا هماهنگی‌های مشکوک با سرویس‌های جاسوسی آمریکا و انگلیس، همگی گواهی بر این حقیقتند که حذف این فقیه جامع‌الشرایط، به دلیل جایگاه راهبردی که در پیوند با انقلاب اسلامی و مقاومت جنوب لبنان داشت، از سال‌ها پیش طراحی شده بود.

۹ شهریور ۱۴۰۵ برابر با ۳۱ اوت ۲۰۲۶، چهل و هفتمین سالگرد ربوده شدن امام موسی صدر در لیبی است. واقعه‌ای که در ۳۱ اوت ۱۹۷۸ زمانی رخ داد که رهبر شیعیان لبنان طی یک دعوت رسمی به لیبی سفر کرد و به شکل اسرارآمیزی ناپدید شد. این مجاهد با تسلط بر چندین زبان خارجی، شخصیتی اثرگذار و پیشرو در صحنه معاصر لبنان و غرب آسیا به شمار می‌آمد.

لبنان به دلیل هم‌مرزی با فلسطین و رژیم صهیونیستی، کانون کشمکش‌های قومی و دینی بود و امام صدر با پذیرش این خطرها، ابتدا بر بهبود وضع فرهنگی، اقتصادی و بهداشتی شیعیان متمرکز شد و با ایجاد کارگاه‌ها و کارخانه‌ها در جنوب لبنان، زیرساخت‌های اجتماعی را تقویت نمود. آن مجاهد بزرگ نه تنها بنیان‌گذار جنبش «امل» بود، بلکه در سال ۱۹۶۰ با تأسیس «مجلس اعلای شیعیان لبنان»، تئوری حکومت الهی را از کتب فقهی به میدان عمل آورد. اقدامی پیشرو که مورد تأیید حضرت امام خمینی (ره) قرار گرفت، تا جایی که امام راحل، این شخصیت اثرگذار را فردی شایسته و توانمند برای اداره حکومت اسلامی می‌دانستند.

در سال ۱۳۵۳، تحولات در جنوب لبنان به اوج رسید و در گردهمایی‌های عظیمی، چون مراسم اربعین در بعلبک و تجمع ۱۵۰ هزار نفری در شهر صور، امام صدر با لحنی تند و قاطع، بر مسلح شدن مردم برای مقابله با رژیم صهیونی و مبارزه با نظام سلطه تأکید کرد و صراحتاً اعلام نمود که رژیم غاصب صهیونیستی باید نابود شود و از مسیحیان خواست تا برای نجات لبنان، صلیب را به مسلسل تبدیل کنند. مواضع آزادی‌خواهانه این مجاهد فی سبیل‌الله باعث شد تا در اجلاس مجمع عمومی مجلس اعلای شیعیان به سردمداران قدرت هشدار دهد: «شما از چنگ من رهایی ندارید مگر با مرگ من».

تقلیل ربایش این فقیه شیعی به کشمکش‌های شخصی میان معمر قذافی و امام صدر، نوعی ساده‌انگاری است. زیرا که ابعاد این واقعه، حکایت از یک جنایت سازمان‌یافته و طرح عملیاتی گسترده‌تری دارد. برخی اسناد منتشر شده «ساواک» و مجموعه «مسیره الامام السید موسی‌الصدر» حاکی از توطئه‌ای بین المللی در این رخداد تاریخی است. بر این اساس تصمیم برای حذف امام موسی صدر، نه در سال ۱۹۷۸، بلکه از سال ۱۳۵۳ (۱۹۷۵) طراحی شده بود. چرا که مراکز قدرت و نفوذ در لبنان و منطقه، نقش راهبردی سید صدر در میان مردم لبنان و مبارزه با فساد از سوی آن حضرت را «خطرناک» تشخیص داده بودند. تا جایی که در اسناد ساواک تلاش می‌شد با جعل گزارش‌هایی مبنی بر همکاری سید صدر با گروه‌های چپ، زمینه‌سازی حذف آن امام را در تهران فراهم کنند.

در بهمن ۱۳۵۳، زمانی که دعوت رسمی سفیر لیبی برای سفر به الجزایر و لیبی به امام صدر ابلاغ شد، رئیس ساواک در بیروت (منصور قدر) بلافاصله این خبر را به تهران گزارش داد. در پی آن ارتشبد نصیری، رئیس ساواک، دستور داد این خبر سریعاً به سرویس‌های اطلاعاتی آمریکا، انگلستان، مصر و عربستان سعودی منعکس شود.

این هماهنگی بین‌المللی نشان می‌دهد که ربایش آن مجاهد بزرگ، از سال‌ها قبل در قالب یک عملیات پیچیده و مشترک برای حذف شخصیتی که هم در لبنان و هم در پیوند با انقلاب اسلامی ایران، تهدیدی برای منافع استکبار جهانی و رژیم صهیونیستی به شمار می‌رفت، رقم خورده بود.

در نهایت امام موسی صدر که با نگاهی ژرف‌اندیش، انقلاب اسلامی ایران را «ادامه حرکت انبیا» خواند و در مقاله «نداء الانبیاء» در روزنامه لوموند، حضرت امام خمینی (ره) را یگانه رهبر بزرگ این انقلاب دانست، در شهریور ۱۳۵۷ در جریان سفر به لیبی، به طور اسرارآمیزی ناپدید شد و  با وجود پیگیری‌های جمهوری اسلامی ایران، سرنوشت آن امام مجاهد همچنان در هاله‌ای از ابهام باقی مانده است.

بی تردید ربایش امام موسی صدر، برآیند یک اختلاف نظر سیاسی نبود، بلکه جایگاه راهبردی او در جبهه عدالت، وحدت و مقاومت آن هم در آستانه پیروزی انقلاب اسلامی، از مهم‌ترین دلایل این رویداد فاجعه‌بار تاریخی به شمار می‌رود. امروز، قریب به پنج دهه از این واقعه می‌گذرد و سید صدر با تلاقی «فقه»، «سیاست» و «اخلاق»، الگویی از رهبری الهی را به جهان ارائه داد که با شعار «مبارزه تا آخرین نفس»، راه را برای مقاومت در جنوب لبنان و پیوند میان ملت‌های مظلوم هموار کرد. بازخوانی اندیشه‌های امام موسی صدر و افشای ابعاد توطئه بین‌المللی ربایش آن مجاهد خستگی‌ناپذیر، ضرورتی تاریخی است تا بهای پرداختن به مقاومت، عدالت و وحدت در دنیای استکباری، بیش از پیش نمایان شود.

نویسنده: فرشته مقدم