دوران طلایی برای تشخیص تنبلی چشم

به گزارش خبرگزاری صداوسیما، محمد شریفی، جراح و متخصص چشم و فلوشیپ استرابیسم و اکولوپلاستیک و عضو هیأت علمی گروه چشم دانشگاه علوم پزشکی مشهد، در گفت‌و‌گو با وبدا با اشاره به اینکه تنبلی چشم یا آمبلیوپی یکی از شایع‌ترین علل کاهش بینایی در کودکان است، اظهار کرد: برخلاف تصور عمومی، در بسیاری از موارد مشکل اصلی در خود چشم نیست، بلکه مغز به تدریج یاد می‌گیرد تصویر دریافت‌شده از چشم ضعیف‌تر را نادیده بگیرد.

وی افزود: سیستم بینایی انسان در سال‌های نخست زندگی در حال تکامل است و در این دوره، اتصالات عصبی میان چشم و قشر بینایی مغز شکل گرفته و تثبیت می‌شوند. این مرحله که «دوره حساس تکامل بینایی» نام دارد، نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌گیری دید طبیعی فرد در سال‌های بعد دارد.

عضو هیأت علمی گروه چشم دانشگاه علوم پزشکی مشهد ادامه داد: اگر در این دوره، یک چشم به دلایلی مانند عیوب انکساری قابل توجه، انحراف چشم یا افتادگی پلک نتواند تصویر واضحی به مغز ارسال کند، مغز به تدریج پردازش اطلاعات آن چشم را کاهش می‌دهد و سلول‌های قشر بینایی مرتبط با آن چشم نیز رشد طبیعی خود را از دست می‌دهند؛ در نتیجه فرد به آمبلیوپی یا تنبلی چشم مبتلا می‌شود.

مغز کودک؛ فرصت طلایی برای بازسازی مسیر بینایی

شریفی با اشاره به مفهوم «انعطاف‌پذیری عصبی» یا نوروپلاستیسیتی تصریح کرد: مغز کودکان از انعطاف‌پذیری بالایی برخوردار است و همین ویژگی موجب می‌شود در صورت تشخیص و درمان به‌موقع، مسیر‌های عصبی مرتبط با چشم ضعیف تقویت شوند.

وی گفت: در صورتی که چشم تنبل در دوران حساس تکامل بینایی وادار به فعالیت شود، برای مثال با پوشاندن چشم سالم و استفاده از چشم ضعیف، مغز فرصت پیدا می‌کند ارتباطات عصبی مرتبط با آن چشم را تقویت و بازسازی کند. با افزایش سن و پایان این دوره حساس، این ظرفیت عصبی کاهش می‌یابد و در نتیجه درمان آمبلیوپی دشوارتر و اثربخشی روش‌های متداول محدودتر می‌شود.

عضو هیأت علمی گروه چشم دانشگاه علوم پزشکی مشهد در پاسخ به این پرسش که آیا آمبلیوپی در بزرگسالی به طور کامل غیرقابل درمان است، اظهار کرد: در سال‌های اخیر مطالعاتی درباره روش‌هایی مانند تحریک مغناطیسی مغز، برخی دارودرمانی‌ها و تمرینات بینایی دیجیتال انجام شده و در برخی بیماران بزرگسال نتایج محدودی گزارش شده است، اما این روش‌ها همچنان در مراحل پژوهشی قرار دارند و نمی‌توان آنها را جایگزین درمان استاندارد آمبلیوپی در دوران کودکی دانست.

بهترین زمان تشخیص تنبلی چشم

شریفی با تأکید بر اهمیت غربالگری و معاینه چشم کودکان پیش از ورود به مدرسه خاطرنشان کرد: هرچه آمبلیوپی زودتر تشخیص داده شود، احتمال موفقیت درمان بیشتر خواهد بود و بهترین فرصت برای شناسایی و درمان این عارضه در سال‌های ابتدایی زندگی است.

وی توصیه کرد: والدین حتی در صورت نبود علائم ظاهری، کودکان خود را در سنین پیش از دبستان برای معاینه کامل چشم‌پزشکی نزد متخصص ببرند؛ زیرا بسیاری از اختلالات زمینه‌ساز تنبلی چشم ممکن است در ظاهر قابل تشخیص نباشند.

این متخصص چشم تأکید کرد: تأخیر در شروع درمان می‌تواند شانس دستیابی به بینایی مطلوب را کاهش دهد و به همین دلیل، غربالگری، تشخیص زودهنگام و پیگیری منظم درمان از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

تنبلی چشم؛ خطری که می‌تواند سال‌ها بعد خود را نشان دهد

شریفی در پایان با اشاره به اهمیت درمان به‌موقع آمبلیوپی گفت: تنبلی چشم درمان‌نشده می‌تواند در سال‌های بزرگسالی به یک خطر جدی برای سلامت بینایی تبدیل شود؛ زیرا در صورت بروز آسیب یا بیماری برای چشم سالم، چشم مبتلا به آمبلیوپی ممکن است نتواند دید کافی برای جبران کاهش بینایی را فراهم کند.

وی خاطرنشان کرد: بنابراین، بی‌توجهی به تنبلی چشم در دوران کودکی تنها به معنای کاهش دید در همان سال‌ها نیست، بلکه می‌تواند یک تهدید پایدار برای کیفیت بینایی فرد در تمام طول زندگی باشد.