ایران قیمت نفت را بالای ۸۵ دلار نشاند

به گزارش  خبرگزاری صدا و سیما، آقای محسن شاکری در برنامه گفتگوی ویژه خبری به موضوع «جهش قیمت نفت و معادلات هرمز» پرداخت و به پرسش‌ها در این باره پاسخ داد. متن کامل این گفتگو به شرح زیر است: 

مقدمه مجری: می‌خواهیم راجع به ابعاد اقتصادی جنگ و تجاوزات دشمن آمریکایی به سرزمین کشورمان صحبت کنیم یکی از موارد تاثیر بازار‌های جهانی حامل‌های انرژی و این است که نفت برنت از ۱۰۵ دلار عبور کرده، می‌خواهیم راجع به این ابعاد صحبت کنیم.

سوال: نفت برنت از ۱۰۵ دلار عبور کرد و تقریبا می‌توان گفت که تمام بازار‌های جهانی تحت تاثیر جنگ ایران قرار گرفته است.

شاکری: یکی از وجوه اساسی این جنگ این بود که اینها از لحظه اول جنگ را اقتصادی کرد من فکر کنم که هفته اول جنگ در گفتگوی ویژه خبری درباره ابعاد جنگ صحبت کردم عرض کردم که ما در درجه اول در حوزه نفت آن چیزی که برای ما مهم است این است که قیمت نفت برای ۴ فصل متوالی بالای ۸۵ دلار بماند این هدف اولیه‌ای بود که با دقت ایران به آن رسیده است، چرا برای ما این مهم بود به این خاطر که ما می‌دانستیم اگر عدم اطمینان حول قیمت نفت باقی بماند عدم قطعیت تورمی ناشی از آن آثار مختلفی دارد از جمله اوراق قرضه که امروز همه می‌بینند و دیگر اصلا کسی سوالی در این مورد ندارد از جمله روی موضوع قابلیت خرید در داخل آمریکا و آثار سیاسی آن، این چیزی بود که بدست آوردیم. اما من از اول هم با وجود این که یک اهداف مثلا نفت ۱۵۰ دلاری و ۲۰۰ دلاری بودند بعضی از افراد که می‌گفتند من از اول من و بسیاری از آدم‌های از من کارشناس‌تر بحث‌شان این بود که ما اولین هدف مان این است که این بالای ۸۵ را بمانیم و به خوبی هم به آن رسیدیم با همه شعبده بازی‌هایی که طرف مقابل سعی کرد انجام بدهد مداخلات کاغذی در بازار، استفاده از ریختن به شکل‌های مختلف ذخایر استراتژیک که الان خودش یک مشکل جدید برایش ایجاد کرده که من در ادامه صحبت می‌کنم هر کاری بلد بود در بازار کرد که برخلاف این اراده عمل کند.

سوال: حتی توئیت‌های غیرواقع.

شاکری: اصلا یک جا‌هایی که دروغ بود یعنی وزیر انرژی آمریکا توئیت زد دروغ گفت بعد گفت دروغ گفتم توئیتم حذف کرد و اوایل اثر می‌گذاشت یعنی اوایل بازار می‌گفت یک چیزی میداند که این را می‌گوید کم کم الان واقعا این که طرف مقابل چه می‌گوید خیلی محل ارجاع بازار نیست در این لحظات، اما چه چیزی باعث شد که بزرگ‌ترین کاهش... یک توضیح هم بدهم، برای ما مهم بود که افزایش قیمت به نحوی نباشد که در داخل آمریکا میزان رشد تولید زیاد بشود، اما خوشبختانه، چون نوسانات نفت قابل توجه بود به این جا رسیدیم که الان در نظرسنجی که ماه دوم جنگ از تولید کنندگان شل آمریکا پرسیدند گفتند که وضع همین باشد چقدر به تولیدتان اضافه می‌کنید؟ گفتند ۲۰۰ هزار بشکه در طی سه سال آینده اضافه می‌کنیم پس دیگر آن سوال را هم نداریم با نزدیک شدن به میاندوره حالا برای ما مهم بود که آن مسیری که رفتیم با تشدید و فشار شدید به اقتصاد آمریکا شروع کند خودش را نشان دادن و دارد هر بخشی دانه دانه خودش را نشان می‌دهد مثلا حوزه ذخایر اگر یادتان باشد ما هفته به هفته برایمان مهم بود ذخایر کم شود، هر هفته شش میلیون است سه میلیون است چقدر کم شده؟ برای ما خیلی مهم بود الان که به دویست و هشتاد و خورده‌ای رسیدیم دیگر سوال اصلی ما این نیست، ما می‌خواستیم ذخایر اینقدر کم بشود که در مقابل هر تغییر شکلی در بازار دولت آمریکا با این موضوع مواجه شود که ذخایر در بازار بریزم یا افزایش قیمت را بپذیرم الان به آنجا رسیده یعنی تقاضا برای برداشت ذخایر کم شده، در یک دوره‌ای کم شده بود به این خاطر که قیمت‌های آتی آرام گرفته بود افراد می‌گفتند من وام می‌گیرم بعدا ارزان‌تر نفت را برمی دارم پس می‌دهم، اما الان دوباره قیمت دارد بالا می‌رود.

سوال: که هر دو گزینه برای آنها تبعات بسیار منفی دارد.

شاکری: طرف یا باید بپذیرد که ذخایر را بیش از این پایین ببرد یک ریسک قابل توجهی دارد یا بازار ندهد و به نظر می‌رسد کسانی معتقدند این که هفته گذشته میزان کاهش یک میلیون بشکه بوده بیشتر در این راستا است که طرف آمریکایی نمی‌خواهد دیگر ریسک کند و ذخایر را از این پایین‌تر ببرد ما می‌دانیم کف فیزیک ذخایر ۱۷۹ است تقریبا، قابل توضیح است و قابل اثبات است الان دیگر سوالی نداریم و مسئله این نیست که می‌خواهد همه ذخایر را خالی کند تا به آن ۱۷۹ برسد دیگر سوالات خیلی اساسی وجود دارد برای این، نکته دومی که وجود داشت کاهش مصارف چین بود، چینی‌ها با توجه به این که ایده شان این بود که باید قیمت را در داخل نگه دارند اجازه صادرات بنزین و فرآورده را ندادند همزمان اجازه میزان واردات نفت را هم کاهش دادند میزان ذخیره سازی را هم کم کردند و امروز آنها به بازار برگشتند دلایلی که برای ورود آنها وجود دارد بسیار زیاد است تاکید می‌کنم که به همان دلیلی که اقدام چینی‌ها در کاهش مصارف اقدامی علیه ایران یا با تعریف ایران یا درباره ایران نبود این اقدام افزایش هم مربوط به ایران نیست من واقعا از بعضی از حرف‌های عجیب و غریبی که در توزیع آن کاهش داد در فضای سیاسی ایران گفته می‌شد فقط تعجب می‌کنم چیزی بیش از این نمی‌توانم بگویم حالا آنها نیستند که بگویند پس این افزایش لابد، .. نه نه آن با تعریف فشار بر ما بود نه این با تعریف کمک به ما است دو تا موضوع متفاوت تجاری است نکته سومی که رخ داده ایران با آزمون روش‌های مختلف واقعا میزان خروجی نفت از تنگه را کم کرده، من این جا صریح می‌گویم، برای مدت طولانی روش طرف ایرانی این بود که با اعمال ...، چون برایش مهم بود که استفاده ضد امنیتی از تنگه هرمز علیه او نشود یک منطقه عبور نفت ممنوعی تعریف کرده بود.

مدل ممنوعیت ایران این بود که ایجاد ریسک می‌کرد می‌گفت آقا اگر تو کشتی خلاف مسیر ایرانی و خلاف ترتیبات ایرانی مستند در بند ۵ بخواهی رد بشوی من مانع تو می‌شوم و این را فقط با ریسک اقدام می‌کرد و طبعا در آن کشتی تجاری بیمه تجاری نمی‌شد رد نمی‌شد، بعضی از دول هم پیمان آمریکا در منطقه تصمیم گرفتند این مسیر را دور بزنند، آمدند یک مسیر کاملا دولتی ایجاد کردند که مسیر جنوبی که عمان نبود، بعضی دیگر از کشور‌ها آمدند مسیر را ایجاد کردند و در آن مسیر آمدند کشتی‌های دولتی گذاشتند که سوال بیمه نداشته باشد و اصلا کشتی کوچک گذاشتند که بخورد، که جایگزین بکنند، عملا طرف ایرانی هم در طی یک هفته گذشته نشان داده که با این ایده جدید هم بلد است چه شکلی باید تا کند، و امروز بازار می‌داند که این مسیر هم از گذشته بسیار تنگ‌تر است، موضوع بعدی که واضح است موضوع انصارالله است، انصارالله از زمانی که اعلام محدودیت کرد علیه عربستان برای این که محاصره ظالمانه‌ای که علیه انصارالله بوده را باید عربستان بشکند بیش از این نمی‌شود به این ملت چند ده میلیونی فشار غیرانسانی آورد این بدیهی است، مجموع اقداماتی را انجام داد یکی حمله به تاسیسات تولید نفت عربستان در پاسخ به حملات هوایی عربستان به یمن بود امروز این خبر آمده که میزان تولید نفت عربستان به پایین‌ترین حد از دهه ۹۰ کاهش پیدا کرده امروز آمار رسمی آژانس بین المللی انرژی این موضوع را اعلام کرده و این بسیار در بازار موثر است.

سوال: موضوع صادرات نفت از عربستان موضوعی بود که آمریکا بسیار به آن دلبسته بود.

شاکری: برای او بسیار مهم بود و ایده شان این بود که حالا تنگه را توانستی این کار را بکنی اشکال ندارد من با مسئله یمن حل می‌کنم من در همان زمان عرض کردم که ما اتفاقا مسیر‌های دور زدن تنگه را در بسیاری از موارد نه تنها نقطه ضعف نمی‌دانیم بلکه برای خودمان نقطه قوت می‌دانیم قبل از این که این سهم را بگیرد اینقدر باب المندب اهمیت نداشت در حوزه نفت، اما عملا با این اتفاقی که افتاد باب المندب بسیار مهم شد و حالا انصارالله در ادامه آمده کاملا اصلا با ایده این که من باب المندب را کامل می‌خواهم کنترل کنم جزایر داخل باب المندب را گرفته خط ساحلی را گرفته بازار این را می‌فهمد و بازاری که انواع و اقسام روش‌ها روی آن اجرا شد صبح دوشنبه معامله گر مجازی بگذاریم وقتی بازار کم عمق است یک کار‌هایی انجام بدهم هر دروغی که ممکن بود استفاده شد که به امروز نرسد که که وست تگزاس بالای صد نرود نزدیک انتخابات میاندوره که برنت بالای ۱۰۵ نرود نزدیک انتخابات میاندوره، و من به شما بگویم یکی از روش‌هایی که طرف مقابل از جولای استفاده کرد برای این که قیمت نفت را کنترل کند که این به ضرر همه جهان ولی به نفع اقتصاد آمریکا بود این بود که با هماهنگی آمریکایی، زلنسکی و اوکراینی‌ها شروع کردند زیرساخت‌های فرآورش در روسیه را زدند، و به این ترتیب ۵ میلیون بشکه متوسط در روز زیرساخت فرآوری اش در جهان را تخریب کردند که این خودش مازاد عرضه در شرق آسیا ایجاد کرد. این به نفع آمریکایی‌ها بود، چون قیمت نفت را پایین نگه می‌داشت.

اما در کل جهان گرفتاری ایجاد کرد و (این کلمه مفهوم نبود؟) بسیار بالا درحوزه دیزل، در حوزه بنزین، در حوزه نفت کوره حالا طرف آمریکایی که تا حالا می‌گفت خب من خودم تولید خالص تولید کننده فرآورده هستم قیمت بنزین در داخل کشور من هم بسته با نفت خام است نه مثل بقیه دنیا، حالا دم انتخابات مواجه با وست تگزاس اینترمدییت بالای صد دلار، یعنی تو کاری کردی که به همه جهان فشار آوردی برای این که خودت بتوانی شب انتخاباتت را بگذرانی، امروز تمام کار‌هایی که انجام دادی علیه خودت دارد کار می‌کند، با چه خوشحالی آمدند گفتند ما ذخایر را نفروختیم وام دادیم، وام دادیم و از نوامبر همه ذخایر شروع می‌کند برگشتن، خب مگر چقدر تا نوامبر مانده؟ الان می‌خواهی اجازه بدهی این قسط‌ها برگردد؟ یعنی هر نفر به اندازه نفتی که گرفته در نوامبر ۲۰ درصد مازاد برگرداند؟ با تقاضای جدیدی که بابت این بازگشت در بازار ایجاد می‌شود و افزایش قیمتی که ایجاد می‌کند می‌خواهی چه کار کنی؟

سوال: یک خبری منتشر شد دیدیم نمودار و بازار بورس آمریکا کاملا قرمزرنگ بود و یک افت شدید و یک سقوط بسیار شدید را تجربه کرد، سوال اینجاست اگر قیمت نفت در همین محدوده باقی بماند یا افزایش پیدا کند، اولین و نخستین تبعات روی کدام موارد خواهد بود؟ افزایش تورم؟ بازار‌های بورس؟ رشد‌های اقتصادی تحت تاثیرخواهد گرفت یا ما به طور مجموع همه این‌ها را در یک مقطع زمانی در اقتصاد بین الملل تجربه خواهیم کرد؟

شاکری: آمریکایی‌ها از یک ابزار بسیار مهم در طی این دوره استفاده می‌کردند و آن رشد فوق العاده زیاد بازار سهام به خاطر عملکرد درخشان حوزه هوش مصنوعی بود این چیزی بود که امکان می‌داد با وجود این که میزان نقدینگی رشدش بسیار زیاد بوده و از کرونا در داخل آمریکا گردش این نقدینگی در داخل بازار‌های مالی باشد و آثار آن در داخل بازار واقعی و تورم کالا‌ها کمتر دیده شود اتفاقی که افتاده قرمز شدن نقشه در یکی یا دو روز آن هدف ما نیست، درصد کاهش و از آن مهمتر این حقیقت که بازار سهام نتواند در آمریکا بازده‌های غیر مالی بدهد این مهم است که این را از طریق اوراق قرضه به دست می‌آوریم.

این توضیحات مهم است فقط در ایران، در جهان تقریبا چنین چیزی وجود ندارد، می‌گویند به این که آقا این افزایش نرخ اوراق قرضه به خاطر این است که رشد اقتصاد آمریکا زیاد می‌شود، بله رشد اقتصاد آمریکا زیاد شده به خاطر همین ظرف دوساعت نرخ اوراق قرضه افزایش پیدا می‌کند و در واقع چرا نگران هستید مثلا اولا آن طرف اسکات بسنت دست و پا می‌زند که به نحوی اوراق را پایین بیاورد، هر کاری بلدست می‌کند، بای بک را پایین می‌کند، در ژاپن مداخله می‌کند، چون می‌داند این روایت واقعیت ندارد، می‌داند این مقدار بالا ماندن قیمت نفت و این مقدار عدم اطمینان از این که قیمت نفت یک یا سه ماه دیگر چقدر خواهد بود و آثار آن در تورم چقدر خواهد بود و بی عملی فدرال رزرو در این حوزه عملا صرف ریسک اوراق آمریکا را بالا می‌برد.

این که آمریکا بدهی عظیمی دارد و چهل میلیون دلار بدهی دولتی آمریکاست این به جای خودش، یک این یک نکته و این یک صرف ریسک است، یکی این که وقتی دستگاه‌های تو ساختار حکمرانی پولی تو به عنوان فعل می‌بیند که بازار می‌گوید به من نشان بده که تو برات تورم مهم است و سعی می‌کنی با حرف درمانی کار را بگذرانی، بازار با نرخ اوراق بالا به تو نشان می‌ده، چون می‌بیند که انتظار تورمی که یک مقداری آرامش پیدا کرده بوده ممکن است دوباره شعله ور شود. دیگر هیچ کدام از کار‌هایی که ترامپ توییت بزند و روزی که بازار می‌خواهد باز شود، دوشنبه صبح نه این که ما می‌خواهیم با همدیگر صلح کنیم و اتفاقی نمی‌افتد و این‌ها دیگر کار نمی‌کند، وقتی در مسابقه تاب آوری کار می‌کنیم مابین ایران و آمریکا، یک عده بگویند چه مسابقه تاب آوری چنین و چنان است و یک طرف درگیر رشد در همه دهه گذشته تحریم و غیره، اما هرکه بامش بیش، برفش بیشتر، ما سوال ژاپن نداریم، ما سوال چهل میلیون دلار اوراق قرضه نداریم، ما سوال انتخابات میان دوره نداریم ما مشکلات داخلی خودمان داریم و سعی می‌کنیم که مشکلات مدیریت کنیم و به آن‌ها پاسخ دهیم و در جا‌هایی واقعا خوب عمل کردیم و در یک جا‌هایی باید بهتر عمل کنیم.

سوال: ضمن این که اقتصاد مقاومتی را تجربه کردیم؟

شاکری: برخی‌ها بگویند چرا این قدر برای شما مهم است که نرخ اوراق قرضه مثلا در اوراق ده ساله از چهار و شش بشود چهار و نود و دو این سه دهم چیست که شما مثلا برای تان مهم است. اولا وقتی نرخ بهره اوراق ده ساله سه دهم درصد می‌رود بالا، نرخ وامی که خانوار دارد می‌گیرد در حوزه خرید خودرو، در حوزه کلیت کارتش در حوزه‌های دیگر برای خانواری که یک خورده به لحاظ اعتباری تضعیف شده باشد سه یا پنج درصد می‌رود بالا، ما این جا در یک تورم بالایی نرخ‌های بهره بالایی هم، ولی آن جا در یک تورم در حوزه هسته به قول خودشان سه و نیم درصد، سه درصد نرخ بهره خانوار می‌شود ۱۵ درصد می‌شود ۱۷ درصد با این افزایش که رخ می‌دهد، این نکته اول، نکته دوم بعد از جنگ اوکراین خانوار آمریکایی به شدت در یک حوزه‌هایی از قیمت رفته بالا، اما درآمد او این قدر نرفته بالا.

این حوزه‌های چیست، بنزین و گازوئیل، برق و تغییر فصل و در مقابلش گاز، حوزه خوار و بار و حوزه وام خانوار، این‌ها رفته بالا و گران مانده، اما درآمد این قدر افزایش پیدا نکرده، به لحاظ سیاسی خانوار تحمل این قدر بیش از بحران قابلیت خرید یا اپبلیتی را ندارد، طرف مقابل از ابزار‌های مختلفی برای فشار ما استفاده می‌کند ولی ما هم از ابزار مختلفی برای افزایش فشار برعلیه او استفاده می‌کنیم که تا امروز بیش از آن چه که فکر می‌کردیم اثر کرده، روزی فکر می‌کردیم چهار و شش دهم رفتار‌های تنش زای طرف مقابل مهار شود، نشان دادیم، شد، اما امروز نگاه می‌کنیم که ممکن است نرخ‌های بهره بالاتر به ما این شانس بدهد که اساسا دوره رشد بازار سرمایه طرف مقابل هم پایان پیدا کند، وقتی این شود دیگر سوالات سخت شروع می‌شود برای طرف مقابل، سوالاتی که خیلی سخت‌تر از سوالات ما که با همه مشکلات و رفت و آمد‌های این همه سال‌ها می‌توانیم جواب دهیم.

سوال: مقامات آمریکایی در اوایل جنگ عنوان می‌کردند که این جنگ روی اقتصاد آمریکا تاثیری نگذاشته و مثل یک نکته مثبت به آن نگاه می‌کردند، الان در آستانه انتخابات عنوان می‌کنند که نفت به زیر سه دلار یا دو دلار خواهد آمد، پولپاشی یکی از گزینه‌های انتخاباتی آن هاست به ازای هر فرد آمریکایی هر خانواده آمریکایی این مقدار به او تخصیص پیدا خواهد کرد، آیا بازار‌هایی که این عدد‌ها در حامل‌های انرژی، نفت و یا اقتصاد و بحث مواد غذایی تجربه کرده در آمریکا در عرصه بین الملل خواهند آمد به این اعداد که مقامات آمریکایی به عنوان شعار انتخاباتی در آستانه انتخابات مطرح می‌کنند؟

شاکری: اولا خیلی صریح ونس گفت علت این که شما بنزین یورو می‌زنید جنگ ایران است و هیچ پرده پوشی درباره جنگ ایران آثار مستقیم در خود آمریکا داشته در خود آمریکا وجود ندارد، این که چشم اندازی که ترامپ می‌گوید بعد از انتخابات میان دوره‌ای ناگهان قیمت نفت سه دلار می‌شود یا چهل دلار می‌شود در هیچ سناریویی از هیچ مشاور سرمایه گذاری بانک سرمایه گذاری در جهان چنین چیزی وجود ندارد، طبیعی است برای مدل طولانی بازار از مقدار خیلی خیلی زیادی از ذخایر خودش استفاده کرده، به عنوان ضربه گیر در مقابل شوک قیمتی، حداقل باید آن را پر کند.

سوال: هیجانی نرفته بالا که هیجانی بیاید پایین؟

شاکری: بله، از همه ابزار‌هایی استفاده کرده و کشور‌هایی وجود داشتند که قبل از این ذخایر راهبردی به معنای آمریکا یا چین نداشتند و حالا می‌خواهند داشته باشند مثل آفریقای جنوبی، در هیچ سناریویی وجود ندارد که اگر جنگ همین لحظه تمام شود که تا انتهای سال آینده میلادی قیمت بخواهد زیر ۷۰ بیاید، پیشگو نیستم دارم سناریو‌های مختلف مراکز قابل تامل حوزه مشاور سرمایه گذاری در جهان را می‌گویم، طبیعی است، چندین میلیارد بشکه تولید از بازار حذف شده، وقتی روز به روز تجمعی جمع می‌زنیم و درباره کاهش ذخایر حرف می‌زنیم، تولید بخش مهمش ضربه خورده، تولید در عربستان واضح است که ضربه خورده، در کویت، در امارات که باید برگردد، یک نکته دیگر وقتی از یک حدی میزان بسته بودن یا عدم تولید در چاه‌ها می‌گذرد که به آن نقطه می‌رسیم، برگشتن تولید برای بعضی جا‌ها سخت می‌شود.

ترامپ وقتی موقع خیلی خوش خوشانش بود، فکر می‌کرد با یادداشت تفاهم تنگه هرمز می‌خواهد باز باشد، به اروپایی‌ها گفته بود تا پاییز سوال نفت تنگه هرمز پایان پیدا می‌کند، در اجلاس جی ۷ طرف فرانسوی یک پروپوزال به او داده بود و گفته بود اگر همین الان تمام بشود، تا آخر پاییز میزان تولید به قبل برنمی گردد چه برسد که درباره خروجی ما به مرحله قبلی برگردد.

سوال: سوال مردم جهان این است که باافزایش قیمت نفت حالا که بازار دائما هر روز شاید به لحظه اعدادی را نشان می‌دهد و این اعداد سیر افزایشی هم دارد بنزین، گازوئیل، مواد غذایی و کالا‌های اساسی در عرصه بین الملل تا کجا پیش خواهد رفت؟

شاکری: چین آمده میزان واردات نفتش را زیاد کرده و همزمان میزان صادرات فرآورده هاش را افزایش داده، برای این بحران فرآورده در جهان بعد از ورود چین مقداری آرام‌تر خواهد شد، اما در آمریکا، چون قیمت فرآورده مستقیما بسته است به قیمت نفت وست تگزاس نه در آن جا این سوال حل نخواهد شد و در طی تابستان تمام تامین نگهداری واحد‌های پالایشی را عقب انداختند و در پاییز چاره‌ای به جز کاهش تولید در بعضی از مراکز اصلی ندارند، در واقع در آمریکا به طور خاص موضوع بنزین ادامه پیدا می‌کند ولی در سایر مناطق جهان ممکن است آرام‌تر شود، موضوع کود شیمیایی از موضوعات اصلی تنگه است، دو دوره کشت وجود دارد، دور اول کشت وقتی خواست آغاز شود قیمت بسیار بالا رفت و بعد، چون دوره اول کشت پایان پیدا کرد، قیمت کاهش پیدا کرد در بخشی از کود‌ها نه در همه آن ها، مجددا به کشت دور دوم نزدیک می‌شویم و نگرانی‌ها درباره افزایش قیمت کود در جهان دارد پیدا می‌شود، با این وجود که در دور اول ذخایری وجود داشت ولی در دور دوم ذخایری وجود ندارد.

در حوزه نفت کوره و سوخت جت واقعا سوالات جدی است، کویت از عظیم‌ترین صادرکنندگان سوخت جت در جهان بوده که عملا نه تولید و نه صادراتی در این حوزه ندارد، در حوزه نفت کوره سنگاپور به عنوان محل اصلی هاب این حوزه، با سوالات جدی در حوزه کمبود مواجه شده، همه این‌ها برای ما چه فایده‌ای، مثلا یکی می‌گوید چه فایده‌ای دارد که در سنگاپور نفت کوره به ما چه مربوط، همه این‌ها باعث می‌شود که اولا طرف آمریکایی متوجه شود که ایران امکان بین المللی کردن هر حمله‌ای به خودش را دارد، چون کاملا ایران نشان داده و دوم ما حداکثر فشار روی اوراق قرضه با هدف تحمیلی رکورد به بازار‌های مالی آمریکا به صورت تاریخی نرخ باثبات بالای ۴ و نیم درصد معمولا با کاهش عملکرد در داخل بازار‌های سرمایه مواجه است و دوم فشار آوردند روی انتخابات میان دوره علیه ترامپ، ترامپی که قبل از حمله به ایران در مجلس نمایندگان شانس پیروزی داشت و در سنا کاملا پیروز بود، الان در مجلس نمایندگان هیچ شانس پیروزی ندارد و در سنا کم کم گزینه‌های پیروزی دموکرات‌ها خیلی دارد بیشتر می‌شود، به حال ما فرقی نمی‌کند، دموکرات‌ها در سنا رای بیاورند یا نیاورند، دموکرات‌ها از جمهوری خواهان بدتر، موضوع ما این نیست.

موضوع ما این است که ترامپی که در طی صد روز اول دوره خودش به خودش می‌گوید کینگ به خودش می‌گوید پادشاه، ترامپی است که چهار دانه لایحه داده بیش از هزارتا دستورالعمل اجرایی، چون کنگره به معنی سنا و مجلس نمایندگان در اختیار داشته، ترامپی که این‌ها یکی یا دو تا در اختیار نداشته باشد، دیگر ترامپ کینگ نیست، خودش هم می‌داند، برای این اول می‌گوید میان دوره برای من مهم نیست و بعد می‌گوید به هر آمریکایی از محل نیس در جهان می‌خواهم پنج هزار دلار بدهم، این چه انتخاباتی است که از طرفی مهم نیست و از طرف دیگر می‌خواهی به هر آمریکایی پنج هزار دلار هم می‌خواهی خلق کنی و بدهی دست مردم. واضح است که مهم است و هرچه جلوتر می‌رود او هر تیری داشته شلیک کرده، واقعیت این است، ما بخشی را پاسخ دادیم، بخشی را جذب کردیم و بخشی را تحمل کردیم و رسیدیم به این جا و تازه نقطه‌ای است که ما از ابتکارات متعددمان داریم استفاده می‌کنیم.

در تنگه هرمز به معنای واقعی کلمه به ابتکار آن‌ها پاسخ مبتکرانه دادیم، در حوزه محاصره که ترامپ خیلی به آن امیدوارست ولی جنس کار محاصره زمانبرست و ترامپ بسیار عجول است و دوم محاصره به شدت مبتنی بر توان دریایی آمریکایی هاست و می‌بینید ایرانی‌ها در حوزه توان دریایی سعی می‌کنند با طرف مقابل وارد چالش شوند، نشان دادند طرف را تهدید کردند، ناو مربوطه محل خدمت خودش را ترک کرده و این‌ها واقعا دارد رخ می‌دهد، در این مسابقه تاب آوری مابین دو طرف به این جا رسیده که طرف آمریکایی امروز با سوالات مهمی مواجه است، کار‌هایی که در کوتاه مدت.

سوال: سوالات بی پاسخ؟

شاکری: کار‌هایی که در کوتاه مدت خلاقانه بوده در بلندمدت مثل یک زنجیر دور گردن خودش است، خیلی خوشحال شده که اس پی‌ها را وام دادیم، نفت فروختیم ذخایر راهبری، وام را باید پس بدهند، چکار می‌خواهید بکنید، خیلی خوشحال است که در یک شب ۲۳ میلیارد یورو از ذخایر خزانه داری خرج کردی که ین ژاپن را نجات بدی، در نهایت ناچار بپذیری در ژاپن افزایش نرخ بهره به معنی نرخ بهره حقیقی رخ دهد آن را می‌خواهی چکار کنی، در نهایت تو بسیار امیدواری به هوش مصنوعی، بله ما گزارش‌ها می‌بینیم، گزارش‌ها بسیار خوب است نه بعضی‌ها آن قدر خوب نیست، اما یک روزی برای تو هوش مصنوعی هفت شرکت اصلی بود، بعد گذشت هوش مصنوعی محدود شد به تولیدکنندگان حوزه دیتا سنتر، الان دو سه تا شرکت جلوبر این موضوع هستند، سوالات سوگند نمی‌خورم فردا صبح نمی‌خواهد بشود و این نمی‌خواهد بشود، طرف مقابل با ریسک‌هایی مواجه است که یک سال پیش می‌دانست یک همچنین ریسک‌هایی این طوری با همدیگر همرسانی می‌کنند، هیچ وقت حماقت ۹ اسفند را انجام نمی‌داد.

سوال: برویم سراغ رکورد تورمی، افزایش بهای نفت را داریم و برخی عنوان می‌کنند که اقتصاد جهانی ممکن است همزمان با این که نرخ نفت افزایش پیدا می‌کند، تورم افزایش پیدا می‌کند، رشد کاهش پیدا کند و رکورد تورمی اتفاق بیافتد، آیا چنین خواهد شد؟

شاکری: مثلا به طور خاص درباره آمریکا که عملکرد خیلی خوبی بعد از کرونا داشته و میزان عملکرد قبل از کرونای خودش توانسته رشد تولید کند، نگرانی جدی درباره رشد وجود دارد، نرخ بهره طبیعی به معنی آن چیزی که نشان می‌دهد که اقتصاد چقدر پاسخگوی جریان سرمایه باشد و بگرداند این را و تامین مالی کند به خاطر رشدی که در داخل خودش ایجاد شده در تمام و سه فصل امسال با مدلی که مال مربوط به دو تا از فد‌های منطقه‌ای است کاهنده بود، درباره اروپا که آلمان و این‌ها سوالی وجود ندارد که آلمانی عملا وارد یک رشد منفی شدند و باید یک فکری به حال خودش بکنند، با تحولات سیاست داخلی اخیر وضع شان بدتر می‌شود، واقعیت این است که حجم بسیار زیاد افزایش بدهی که بعد از کرونا و بعد از جنگ اوکراین در آمریکا، انگلستان و اروپا ایجاد شده دست دولت‌ها را برای تحریک تقاضا از طریق افزایش کسر بودجه بسته است، این حقیقت است.

محدودسازی رشد به یک حوزه مثل هوش مصنوعی تا یک جایی ادامه پیدا می‌کند و آن فقط مال آمریکاست، هوش مصنوعی دیگر انگلیس، فرانسه و ایتالیا کاره‌ای نیستند، فقط آمریکا و چین است ولی در مورد سوال رشد بدهی همه این دولت‌ها با همدیگر دچار مسئله‌اند، می‌بینید موضوع فروش اوراق دولتی فقط مال آمریکا نیست، انگلیس همین است، آلمان و فرانسه همین است، ما با یک صحنه جدیدی مواجه می‌شویم، مجموعه از وقایع باهمدیگر رخ داده و این‌ها توانستند با افزایش کسر بودجه کرونا را بگذرانند و جنگ اوکراین را بگذرانند و حالا فضای تنفسی و فضای سیاستی برای کار جدید ندارند و این را هم می‌دانند، علت این که آلمانی‌ها به جای این که به آمریکایی‌ها کمک کنند برای باز کردن تنگه هرمز، فرژیت مرس صحبت می‌کند که این جنگ خودتان بود چرا گرفتار کردید ما را، باید بپذیرید، به خاطر این که گیر کرده و هیچ راه حل صریحی برای این موضوع وجود ندارد، سوال شماره یک همه از ترامپ این است که چرا این جنگ شروع کردی، چرا تنگه‌ای که باز بود قبل از این جنگ حالا می‌گویی بیا باهمدیگر باز کنیم.

اقلا تبعات اقتصادیش را بپذیر و از طرف دیگر، چون ترامپ شخصی است که با هیچ کس در طی دو دوره اش هیچ توافقی نکرده، به جز توافق دور اول با کانادا و مکزیک که در هفته اول دور دوم خودش زد زیرش، هیچ توافقی با هیچ کس نکرده، هیچ نوع ائتلافی نمی‌تواند نه در حوزه اقتصادی و نه حوزه نظامی ایجاد کند، این حقیقتی است که جلوی ما رخ می‌دهد، بله طرف مقابل از هر ابزاری که بلدست علیه ما استفاده می‌کند و ما هم پاسخ می‌دهیم، به نظر می‌رسد به خصوص از نقاطی که از این هفته می‌گذریم، افزایش تجمعی نرخ بهره به صورتی که الان می‌بینیم، افزایش ناگهانی قیمت نفت نزدیک به میان دوره، این‌ها چیز‌هایی است که ترامپ اصلا فکرش را نمی‌کرد، ترامپ فکر می‌کرد در ژولای همه چیز تمام شده و فکر می‌کرد تنگه را یک جوری باز می‌کنند دیگر، قیمت را هم نگه می‌دارند و افزایش نرخ بهره ژاپن را هم می‌اندازم بعد از میان دوره، افزایش فدرال رزرو هم می‌اندازم بعد از میان دوره، یک کاری می‌کنم، چون میان دوره را ببرم، بعدش خیلی مهم نیست، اما همه این‌ها قبل از انتخابات میان دوره همه باهم می‌رسد، این‌ها ضمن این که تلاش جدی همه جانبه طرف ایرانی برای استفاده درست از وجه اقتصادی جنگ بوده، بسیاری الطاف خدای متعال بوده، اگر ترامپ در ایام تفاهم تصمیم نمی‌گرفت قیمت نفت به هر قیمتی پایین بیاورد، مثلا یک قیمت هشتاد دلار هدفگذاری می‌کرد و ذخایر را تخلیه نمی‌کرد.

ما این جایی که الان هستیم، نبودیم، اگر ترامپ سی روز تفاهم را صبر می‌کرد یا شصت روز تفاهم را صبر می‌کرد که تنگه در ترتیبات ایرانی باز شود و میزان بیشتری نفت خارج شود و عجله نمی‌کرد ما الان در وضعیتی که الان هستیم، نبودیم، اشتباهات متعددی کرده و این اشتباهات دراین لحظه به هم رسیده و غیر قابل جبران است و به این خاطر درباره اش صحبت می‌کنیم و اشتباهات جدیدی هم انجام می‌دهد، اتفاقاتی که امروز صبح رخ داد یک اشتباه بود، بسنت به دنبال این است که یک جوری موضوع اوراق قرضه را سروسامان دهد، در چارچوب شعبده بازی انجام داده بود برای یک روشی که قبلا برای کاهش اوراق مانده در دست خریداران بوده استفاده کرده، این معمولا یک کار کوچولو بوده برای این که یک خورده‌ای بگرداند، این نجات اوراق از نرخ بهره چهار و نه دهم نیست، بازار انتظار داشت که اعداد خیلی بزرگ بگذارد بسنت، مثلا هشت میلیارد دلار که بازار را نجات دهد، این می‌گفت اگر این کار را بکنم، بدتر نشان دادم که من ترسیدم، شش تا گذاشت و بازار گفت تو حداقل تقاضای من را پاسخ نمی‌دهی و افزایش فوق العاده بعد از این، طرف که خودش را خبره مالی می‌داند و در شرط بندی همراه با سوروس علیه دولت انگلیس همراه بوده و هی منم منم می‌کند، وقتی این قدر تحت فشار قرار می‌گیرد او هم اشتباه می‌کند.

یک قیاس، یک روزی یک قیاس عجیب و غریبی بود، اما امروز می‌شود درباره اش صحبت کرد، در تهران مقامات اقتصادی ایرانی خوب یا بد می‌فهمد با بازار نباید بجنگم و از ابزار‌های بازاری استفاده بکنم برای کنترل تنش، این کار را می‌کند، بانک مرکزی از ابزار فروش بازاری سکه استفاده می‌کند، از ابزار فروش بازاری اسکناس استفاده می‌کند، می‌فهمد که نباید با بازار بجنگم، آن جا اسکات بسنت چی می‌گوید، بازار اشتباه می‌کند، من خیلی بیشتر از بازار می‌فهمم، بازار به او پاسخ می‌دهد، خیلی از چیز‌هایی که قبلا مثلا یک روایت‌هایی که درباره اش حرف می‌زدی با تعجب به تو نگاه می‌کردند، حالا هفته‌ای دو بار دوتاش اتفاق می‌افتد.

سوال: مقامات ایرانی اشاره می‌کنند هرگز ترتیبات تنگه هرمز به قبل از ۹ اسفند برنمی گردد، دشمن درابعاد مختلف از همه ابزار و توانش استفاده می‌کند برای این که بتواند ناکامی هاش در اهداف کلانش بر هدف خردش در تنگه هرمز حاصل کند که نمی‌تواند، نفت چه اعدادی را تجربه خواهد کرد؟

شاکری: یک نکته‌ای همان طور که در ابتدای جنگ هم گفتم ازیک جایی به بعد رشد بالای قیمت ایجاد تخریب تقاضا می‌کند، لزوما آن چیزی که هدف ماست این نیست که اگر نفت ۱۵۰ دلار نشود ما دچار خسران کنیم، نه، وقتی می‌خواهیم به اقتصاد طرف مقابل فشار بیاوریم، تخریب تقاضا یک جوری از فشار روی طرف مقابل و باید ببینید موضوع چین بسیار موضوع مهی است ورود چین به بازی، چین بیشترین، در ابتدا درصد تخریب تقاضا پیش بینی دو و نیم میلیون بشکه تخریب تقاضای کل داشتیم و عدد ۸۵ را به آن وفادار بودیم، وقتی چینی‌ها بین پنج و سه دهم تا شش و سه دهم کاهش دادند، عدد بزرگی بود و امروز حالا که آن‌ها برمی گردند باز هم عدد بزرگی است به این خاطر قیمت نفت در شانگهای به شدت بالاتر از قیمت نفت برنت و بالاتر از قیمت نفت وست تگزاس است، بنابراین ما رشد قیمت خواهیم داشت به احتمال زیاد و رشد قیمت در نقطه زمانی خیلی بدی رخ داده، نزدیک به انتخابات میان دوره، اما من و خیلی دلیلی نمی‌بینم که قیمت‌های خیلی بالا و تجربه شده را ببینیم، چرا که تخریب تقاضا رخ می‌ده و آن تخریب تقاضا را می‌خواهیم و ما می‌خواهیم که رخ بدهد و می‌خواهیم خانوار موضوع قابلیت خرید تا به این جا روش فشار آورده حالا بفهمد به خاطر رفتار مطلقا بولهوسانه ترامپ در ۹ اسفند امروز ناچارست میزان مصرف خودش را هم کاهش دهد، ممکن است باعث کنترل قیمت شود، بله ولی ما آن کنترل مصرف را می‌خواستیم و این رخ می‌دهد.

سوال: چون می‌گویید ما می‌خواهیم، شاید ابهامی یک سوالی پیش بیاید، این که ما اقتصادمان را چگونه یک سدی می‌گذاریم که این آسیب‌هایی که بازار‌های جهانی تجربه می‌کند، کمتر ترکش‌ها به ما بخورد، ضمن این که اقتصاد ما در طول سال‌های تحریم خودش را به اندازه‌ای قوی کرده که بتواند در مقابل آسیب‌هایی که الان بازار‌های جهانی دارد می‌بیند، کمترین آسیب را ببیند و به بیشترین توان اتکا برسد؟

شاکری: ببینید یکی از تفاوت‌های بسیار مهم ایران با سایر کشور‌های منطقه این است که به خاطر تحریم‌های آمریکا به طور خاص تحریم سال ۹۷ آمریکا، بلدست تولید نفتش را طوری سریع برگرداند بالا، پس از پایان جنگ با توجه به سابقه بالا بودن قیمت نفت ما خالص برنده این موضوع خواهیم بود، چون افزایش قابل توجهی خواهیم داشت، همین الان که داریم صحبت می‌کنیم، با نفتی که از قبل جنگ ایران روی آب داشته و به علاوه هشتاد میلیون بشکه‌ای که در زمان تفاهم وجود داشته و عدد قیمتی فعلی نفت، با توجه به این که میزان خرید نفت از ایران بیش از بقیه کشور‌های حاشیه خلیج فارس است در محل مصرف، با توجه به این موضوع فقط فروش شش ماه اول ایران بیش از کل عدد پیش بینی شده در بودجه ۴۰۵ است.

مردمی که ما را می‌بینند می‌گویند خوب باشد اشکال ندارد، ما می‌فهمیم که نفت بالایی وجود دارد و قیمت نفت را هم می‌بینیم، لابد درآمد نفت افزایش پیدا کرده، چرا قیمت بازار آزاد در ایران افزایش پیدا می‌کند، پاسخی لازم دارد این موضوع، ببینید من کسی هستم که معمولا وقتی در مورد قیمت ارز صحبت می‌کنم خیلی روی تقاضای تجاری تاکید می‌کنم، من به شما می‌گویم به هر حال وقتی طرف مقابل از همه ابزارهاش استفاده می‌کند، یک افزایش انتظار تورمی به علاوه خروج سرمایه را می‌خواهد ایجاد کند، بانک مرکزی به جای این که دست و پاش را گم کند، به جای این که کار‌های سال ۹۶ و ۹۷ و آن مدل کار‌های زمستان سال ۹۶ و ۹۷ که به هر قیمتی ذخایرش را بریزد و اقدام بکند، یک کار‌های دیگری کرده و به نظر من این کار‌ها خردمندانه است تمام تمرکزش را گذاشته روی این که تاجای ممکن تسویه ارز تجاری روان، دائمی و پاسخگویی سریع داشته باشد، از طرف دیگر از ابزار‌های مختلفش برای این که بازار آزاد از کنترل خارج نشود، استفاده کند.

می‌گوید بازار وقتی ببیند که این رشد قیمتی که ایجاد شده از آن طرف در ارز تجاری که تقاضای بنیادی ارز است اتفاق خاصی نیفتاده دارد تسریع می‌شود عملیات تخصیص، خودش می‌فهمد که بایستی نزدیک کند خودش را به قیمت ارز تجاری، این رفتار بانک مرکزی است الان در طی ایام گذشته بانک مرکزی به شدت روی کاهش عدد در صف مانده متمرکز است من می‌دانم تعداد آدم‌های زیادی هنوز در صف تخصیص هستند روزانه حرف می‌زنند با ایشان حرف می‌زنم، چون بخش خصوصی هستم هر روز با این آدم‌ها حرف می‌زنم ولی بانک مرکزی از دو هفته آینده برنامه دیگری را دارد برای این که اتفاقا افرادی که سهم کوچکتری دارند، اما در صف ماندند به آنها هم پاسخگویی بشود و می‌گوید خب من این کار را کردم حالا من می‌آیم در حوزه بازار آزاد از ابزار‌های مختلفم استفاده می‌کنم یک: ابزار مداخله اسکناس است، یک قیمتی تعیین می‌کنم بالای آن می‌فروشم زیر آن می‌خرم بدون این که ذخایرم خالی شود روی بازار سقف می‌زنم آرام این سقف را پایین می‌آورم در طی یک ماه گذشته بانک مرکزی برای کنترل نرخ ارز یک و نیم میلیارد دلار خریده، به جای این که بفروشد یکی و نیم میلیارد دلار برای کنترل ارز خریده، این یک، و دوم همین رفتاری که بانک مرکزی در حوزه بانک مرکزی نیاز داشت نرخ بهره ضمنی کوتاه مدت را زیاد کند از طرف دیگر نمی‌خواست نرخ بهره را خیلی بالا ببرد که به نظام بانکی هم فشار بیاید به خوبی یک ابزار جدیدی را تعریف کرد مابین پیش فروش سکه و اوراق و درامد ثابت که دیدیم و نشان داد که اتفاقا قیمت هایمان قیمت‌هایی که حدس زده می‌شد هم نیست خیلی پایین‌تر از آنها است.

مجموعاً با وجود همه فشار‌هایی که طرف مقابل دارد می‌آورد و برای او این مرحله آخر است یعنی هر تیری دارد پرتاب می‌کند هر کاری بلد است می‌کند اسکات بسنت هم خیلی به شوآف معروف است، چون شما رفتار‌های این در زمان جنگ تعرفه را هم ببینید اول یک هفته گفت به همه جهان تعرفه بستیم همه را بدبخت می‌کنیم من می‌دانم و جهان، بعد از یک هفته متوقف کرد شروع کرد دانه دانه با همه شان حرف زدن درباره ما هم همین است، اول آمد گفت من دیده جدید ایران را می‌خواهم بعد گفت حالا من به همه وقت می‌دهم تا با آنها حرف بزنم این مثل همان است، هر کاری بلد است را دارد می‌کند، اما ایران در طی این زمان بسیار تجربه اندوخته، تازه الان من دارم می‌گویم میزان فروش نفت ما در طی این ایام بیش از مقدار سال گذشته و سال قبل از آن است و آثار خودش را در نرخ ارز تجاری و بازار نشان خواهد داد، من پیشگو نیستم دارم می‌گویم به لحاظ ساختاری این ایده درستی است، در دوره همین آقای دکتر همتی، در دوره کرونا و سال ۹۷ ما ماه‌های متمادی با صادرات نفت صفر داشتیم، صفر در فیزیکی، صفر در تسویه، کشور اداره شده، تازه آن روز تنگه هرمز نداشتیم تازه آن روز به طرف مقابل فشار نمی‌آوردیم الان داریم فشار می‌آوریم و آن هر کاری بلد است را دارد می‌کند، اما ما تجربه گذشته را داریم برایشان.

سوال: یک نکته، ما شرایط جنگی داریم شرایط افزایش قیمت نفت را داریم و الان داریم در اقتصاد در عرصه بین الملل صحبت می‌کنیم، در این شرایط اقتصاد کشور‌های توسعه یافته بیشتر آسیب می‌بینند؟ بیشتر تحت تاثیرند؟ یا نه، کشور‌هایی که کم درآمد هستند، کمتر توسعه یافته هستند.

شاکری: می‌شود رده بندی کرد نسبت به تنگه، مثلا عدم خروج کود مستقیما روی کشور‌های کمتر توسعه یافته اثر می‌گذارد به طور خاص شمال آفریقا و جنوب شرق آسیا، حوزه گاز اثرش بر شرق آسیا و اروپا که بر اروپا اثر قابل توجهی خواهد داشت، حوزه هلیوم مستقیما بر آمریکا اثر می‌گذارد، چون هلیوم بسیار مهم است برای هوش مصنوعی، حوزه نفت همه را متاثر می‌کند، اما یک کشور‌هایی مثل پاکستان، مثل بنگلادش، مثل سریلانکا می‌توانند با کاهش مصرف، دورکاری و امثال این‌ها یک کم کنترل کنند فشار روی خودشان را، اما درباره آمریکا مثلا یک چنین کاری شدنی نیست، چون پذیرش اصل فشار و پذیرش رکود، بالاخره طرفین عین کشتی پنجه در پنجه هم انداختند و تا این جا ما خیلی بهتر از آن چیزی که آنها فکر می‌کردند کار کردیم، خیلی بهتر از آن چیز یکه خودمان فکر می‌کردیم هم کار کردیم بابت این موضوع من به آینده خوشبین هستم من می‌دانم بالاخره شرایطی را که طرف مقابل هر کاری بلد است می‌کند فشار‌هایی برای مردم ما دارد، من درک می‌کنم روزانه می‌بینم، چشمانم که بسته نیست، من کمتر بقیه بیشتر، اما این را هم می‌فهمم که پیروزی به معنی مادی و دو دو تا چهارتایی مسئله، امروز از یک ماه قبل نزدیک‌تر است، از دو ماه قبل هم نزدیک‌تر است، حتی اگر اشتباهی هم در طول این مسیر داشتیم خدا جبران کرده و الان مسئله این است که ما بیش از آنها بلد هستیم صبر کنیم، چون ما می‌دانیم داریم از همه چیزمان دفاع می‌کنیم، اما او بخاطر تمایلات شخصی یک رئیس جمهور باید بنزین گالنی چقدر بزند.

سوال: یک نکته‌ای را بین صحبت هایتان اشاره کردید اتفاقات و تحولات یمن را هم ما داریم زیرنویس می‌کنیم سه گردان از ارتش سعودی و مزدورانش در چند جبهه تسلیم نیرو‌های مسلح یمن شدند این اتفاق قابل تامل و تحلیلی است در جای خودش در بعد سیاسی باید تحلیلش کرد، اما ما یک تنگه هرمزی داریم یک باب المندبی داریم، در یک جایی هم افزا شدند و تاثیرات بسیار مستقیمی را بر بازار‌های جهانی گذاشتند راجع به این هم افزایی و ادامه آن.

شاکری: دیروز صبح یک بیانیه از طرف یک موسسه که هیچ وقت اسمش را نشنیده بودیم ابراز شد، یک موسسه‌ای وجود دراد که ما نمی‌دانستیم مربوط به کشور‌های بحری جهان است، شامل ژاپن، امریکا، انگلیس و امثال این‌ها، این موسسه هیچ وقت در طول تاریخش بیانیه نداده بود، دیروز بیانیه داده، گفته، نظم دریامحور در جهان در حال تغییر است بخاطر امکان دولت‌های بری مثل ما یا دولت صنعا برای متوقف کردن جریان بحری توسط جریان خودشان و دوم گسترش شدید ناوگان‌های سایه، ما دنیای جدیدی را داریم می‌بینیم، و با چشمان خودمان دنیای جدید را خواهیم دید هیچ وقت آمریکایی‌ها نمی‌توانند تبعات جنگی که به ما تحمیل کردند را فراموش کنند.

سوال: جمع بندی پایانی، اقتصاد جهان پیش رو و جنگ ایران.

شاکری: ریسک‌ها بسیار زیاد شده برای طرف مقابل، صرف ریسک اوراق دولتی در همه جای جهان افزایش پیدا کرده، این افزایش صرف ریسک فقط بخاطر بدهی بالای دولت‌ها نیست بلکه موضوع عدم اطمینان در حوزه رفتار درست و در حوزه تورم بخاطر جنگ ایران هم نقش بسیار مسلطی در آن دارد و طرف‌های مقابل همه در مقابل دوراهی‌هایی هستند که هیچ طرف آن راحت نیست.