تاثیر کتاب تصویری کودکان در احیای زبان مادری

به گزارش خبرگزاری صدا وسیما، پژوهش‌ها بار‌ها ثابت کرده‌اند که کتاب‌های تصویری کودکان سهم چشمگیری در یادگیری زبان دارند. یک فرصت مطالعاتی در «کتابخانه بین‌المللی جوانان در مونیخ»، فرصتی دست داد تا ساختار کتاب‌های تصویری چندزبانه زیر ذره‌بین گذاشته برود و بررسی شود که زبان‌ها چگونه جایگاه اجتماعی خود را در صفحه کتاب بازمی‌یابند.

در آن کتابخانه، آثاری از کشور‌های مختلف مانند لهستان، نروژ و آفریقای جنوبی با بیش از ۱۱ زبان در یک جلد بررسی شدند. قاعده حاکم در اغلب آنها ساده بود: زبانی که افراد بیشتری به آن صحبت می‌کردند، در ابتدای صفحه و با حروف درشت‌تر می‌آمد و زبان‌های اقلیت در حاشیه قرار می‌گرفتند. کتاب‌ها عملاً وضعیت موجود جامعه را بازتولید می‌کردند.

اما در نیوزیلند ماجرا مسیر دیگری پیدا کرد. از دهه ۱۹۷۰ میلادی، حضور زبان بومی مائوری (te reo Māori) در کتاب‌های تصویری رو به فزونی گذاشت؛ حرکتی که نه فقط بازتاب احیای این زبان، بلکه موتور محرک بازپس‌گیری هویت بومی بود.

در سال ۱۹۷۳، زمانی که زبان مائوری هنوز رسمیت نیافته بود، کتاب خرچنگ‌گیری با مادربزرگ (Crayfishing with Grandmother) نوشته جیل باگنال، تصویرگری باربارا استراتدی و ترجمه هاپی پوتا، راهی بازار شد. طرح جلد، کتابی تمام‌انگلیسی را القا می‌کرد، اما در صفحات داخلی، جملات مائوری درست در زیر متن انگلیسی با همان اندازه و وزن قلم درج شده بودند؛ حرکتی جسورانه برای نوید دادن به آینده‌ای دوزبانه.

چند سال بعد در ۱۹۷۶، جیمز واریا با کتاب پوکونوی (Pukunui) گام دوم را برداشت. او گفت‌و‌گو‌های مائوری را مستقیماً درون حباب‌های گفتار کمیک قرار داد و واژه‌نامه‌ای انگلیسی برای خوانندگان ناآشنا در انتهای کتاب افزود. نقطه عطف بزرگ در سال ۱۹۸۱ رقم خورد؛ جایی که انتشارات پنگوئن کتاب تحسین‌شده بانوی سالخورده و عنکبوت (The Kuia and the Spider / Te Kuia me te Pūngāwerewere) اثر پاتریشیا گریس و با تصویرگری رابین کاهوکیوا را همزمان در دو نسخه جداگانه انگلیسی و مائوری منتشر کرد؛ سنتی ماندگار که دسترسی همزمان خانواده‌ها و مدرسه‌ها را تضمین نمود.

با آغاز قرن بیست‌ویکم، این روند به درون خانه‌ها نفوذ کرد. کیتی براون و کرستن پارکینسون در سال ۲۰۱۵ با خلق کتاب چهره من (Kanohi My face) ساختارشکنی کردند: متن مائوری در آغاز صفحه و با قلمی درشت‌تر از متن انگلیسی نشست تا والدین در خوانش برای خردسالان، زبان بومی را در اولویت قرار دهند. در سال ۲۰۲۲ نیز کتاب چگونه پدربزرگم ستاره شد (How my Koro became a Star / Kua Whetūrangitia a Koro) نوشته برایان ته پا از سوی انتشارات بومی «هویا» به چاپ رسید تا چرخه تولید محتوا توسط خودِ جامعه مائوری تثبیت شود.

امروز در ادبیات کودک نیوزیلند، بسیاری از کلمات مائوری بدون نیاز به واژه‌نامه درون متن جاری می‌شوند، چون جامعه آن را پذیرفته و زمینه داستان و تصویر‌ها نیز به ادراک مخاطب یاری می‌رسانند.

کتاب‌های تصویری سند ماندگار فرهنگ و زبانی هستند که می‌خواهیم به نسل‌های آینده بسپاریم؛ بازتابی زنده از این‌که ما واقعاً چه کسانی هستیم.