روایتِ متفاوت از حیات‌وحش ایران در مستند «با طبیعت»

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما ، پرهام دیباج، مستندساز و پژوهشگر محیط زیست، با حضور در استودیوی شبکه خبر با اشاره به جذابیت‌های ذاتی گونه‌های جانوری برای مردم گفت: علاقه عمیق مردم به سرزمین مادری‌شان موجب توجه ویژه به مستند‌های حیات‌وحش می‌شود؛ زیرا دیدن موجوداتی که قرن‌ها در همسایگی انسان‌ها در این جغرافیا زیسته‌اند، حس تعلق ملی را تقویت می‌کند.

دیباج درباره نوآوری در روایت و تلفیق مستند با اجرای میدانی گفت: در مجموعه «با طبیعت» تلاش کردیم مستند محض را با حضور فعال راوی تلفیق کنیم؛ به این معنا که مخاطب گام‌به‌گام در جریان روند ردیابی، فصول تصویربرداری، شرایط اقلیمی و ارتفاعی قرار می‌گیرد.

راوی تنها ناظر نیست، بلکه چگونگی یافتن ردپای گونه‌ها و انتظار برای ثبت آنها را بازگو می‌کند.

وی افزود: در مستندسازی نوین، گونه جانوری از بستر زیستگاه جدا نیست. خاک، پوشش گیاهی و اقلیم ارکان جدایی‌ناپذیر حیات‌وحش هستند و گونه‌های شاخص در واقع نماد سلامت و پایداری زیستگاه خود به شمار می‌روند.

دیباج در خصوص ثبت گونه‌های کم‌نظیر و بومی‌سازی داده‌های علمی و نمونه‌های منحصر‌به‌فرد حیات‌وحش ایران افزود: بسیاری از باور‌ها درباره رفتار‌های جانوران از مستند‌های خارجی برداشت شده بود؛ ما با پژوهش میدانی این رفتار‌ها را بومی‌سازی کردیم. به‌عنوان نمونه، ثبت رفتار‌های خرس قهوه‌ای، معرفی قرقاول ارسبارانی در جنگل‌های ۱۰۰ هزار هکتاری ارسباران و تصویربرداری از «شنگ هندی» یا (سمور آبی)در تالاب هورالعظیم از نقاط عطف این مجموعه است.

دیباج درباره اهمیت زیستگاه تالابی افزود: شنگ هندی به‌عنوان تنها جمعیت بازمانده این گونه در خوزستان، نقشی حیاتی در حفظ توازن زیستی هورالعظیم و صید گونه‌های مهاجم مانند ماهی تیلاپیا دارد؛ شناختی که به حفاظت هرچه بهتر این تالاب راهبردی کمک می‌کند. همچنین تصویربرداری از گونه «جبیر» در گرمای بیش از ۴۴ درجه پارک ملی دریایی نایبند بوشهر از دیگر بخش‌های این مستند است.

این کارشناس محیط زیست درباره سختی‌های طاقت‌فرسای تولید در شرایط سخت محیطی گفت: تولید هر اثر نیازمند تجربه و پژوهش‌های طولانی‌مدت (مشابه مستند پنج‌ساله «بَرو؛ قصه بلوط‌های زاگرس») است.

وی به چالش‌های میدانی ساخت مستند اشاره کرد و گفت: ساعت‌ها انتظار در کومه‌های زیرزمینی، استهلاک شدید تجهیزات، خاموش‌شدن دوربین‌ها در گرمای طاقت‌فرسا یا سرمای شدید و خطرات طبیعی نظیر گرفتار شدن در باتلاق‌های مرزی رود ارس و رویارویی مستقیم با گونه‌هایی، چون خرس و افعی البرزی، بخشی از واقعیت‌های دشوار، اما لذت‌بخش مستندسازی حیات‌وحش است.

دیباج در پایان با طرح مفهوم علمی «حفاظت از طریق رسانه» (Media Conservation) گفت: ارتقای آگاهی جامعه، مهم‌ترین ابزار بازدارنده در تخریب محیط زیست است. وقتی مردم ارزش تنوع زیستی جنگل‌های ارسباران در مهار سیلاب و ترسیب کربن، یا نقش تالاب‌ها در معیشت پایدار جوامع محلی را بدانند، رفتار مسئولانه‌تری با طبیعت خواهند داشت.

تنوع اقلیمی و میان‌بند‌های کویری، کوهستانی و جنگلی ایران در جهان کم‌نظیر است و رسانه باید بازتاب‌دهنده این ثروت ملی باشد.