پخش زنده
امروز: -
پهلوانی در گفتوگو با خبرگزاری صدا و سیما (۲):
بهزودی استفاده از هوش مصنوعی در پروندههای قضایی به مردم اطلاع داده میشود
معاون هوش قضایی مرکز آمار قوه قضائیه گفت: به زودی در رسیدگی به پروندهها به مردم اطلاع داده میشود که در چه بخشهایی از پرونده از هوش مصنوعی استفاده شده است.
به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، در بخش دوم از گفتوگو با معاون امور سامانهها و هوش قضایی مرکز آمار قوه قضائیه، محمد پهلوانی از مقاومت برخی قضات در برابر الکترونیکی شدن و همچنین هوشمند شدن فرایندهای رسیدگی به پرونده در قوه قضائیه گفت. او از اینکه در کشور «قانون مشخصی درباره هوش مصنوعی وجود ندارد» هم انتقاد کرد. آقای پهلوانی این را هم گفت که پیام رهبر انقلاب اسلامی درباره استفاده از فناوریهای نوین در قوه قضائیه در حال پیگیری است و گزارشهای مستمر قوه قضائیه به آیتالله سیدمجتبی خامنهای ارائه میشود. بخش دوم از گفتوگو با معاون امور سامانهها و هوش قضایی مرکز آمار قوه قضائیه را میخوانید:
برخی قضات مخالف حذف شدن قلم و کاغذ بودند!
خبرگزاری صدا و سیما: در شروع فرایند هوشمندسازی چه برخوردهایی با شما شد؟
محمد پهلوانی: بهتر است به عقبتر برویم که اصلا بحث هوشمندسازی نبود. بحث الکترونیکی کردن برخی فرایندهای قوه قضائیه مطرح بود. موضوع حذف کاغذ و پروندههای کاغذی در جریان بود و تعریف میکنند حتی حذف خودکار و قلم و دست قاضی خودش به یک مسئله تبدیل شده بود. طیف سنتی قوه قضائیه برای قلم قاضی حرمتی قائل بودند و اینکه رأی را بدون قلم بنویسند، نوعی حرمتشکنی میدانستند.
یکی از قضات بسیار محترم در نقد یکی از سامانههای ما به خود من گفت حذف دستخط و قلم قاضی باعث میشود دقت قضات ما کمتر شود و آن حسی را که باید به رأی داشته باشند، دیگر نخواهند داشت. چنین اظهارنظری به این علت بود که خیلیها برای کاری که انجام میدهند و رأیی که مینویسند، ارزش قائل هستند. ما حتی مدل تبدیل صوت به متن رو هم به قضات ارائه دادیم که قاضی رأی را بخواند و متن نوشته شود.
البته هنوز هم مقاومتهایی وجود دارد. ولی وقتی با قضات صحبت میکنیم و به آنها میگوییم با استفاده از هوش مصنوعی، در زمانشان صرفهجویی میشود و روی بهبود کیفیت رأی آنها اثر میگذارد، اغلب با ما همراهی کردند. حالا هم درصد قابل توجهی از پروندههای الکترونیک است و فرآیندهایمان در حال هوشمندسازی است.
بیشتر بخوانید
ایران قانون شفاف درباره هوش مصنوعی ندارد
خبرگزاری صدا و سیما: درباره نگرانیهای فنی از هوش مصنوعی و امنیت اطلاعات چه تمهیداتی اندیشیدهاید؟ یکی از دغدغههایی که در قوه قضائیه و نهادهای دیگر وجود دارد، مثلا قطعی سامانهها یا اختلال سرورها هم هست.
محمد پهلوانی: فارغ از این مسائل، ما یک خلأ کلی در کشور داریم و این خلأ، نبودِ قانون و دستورالعمل شفاف در زمینه هوش مصنوعی و تخلفات مربوط به آن است. چون در زمینه حریم خصوصی افراد قوانین مشخصی باید وجود داشته باشد ولی برخلاف بعضی کشورهای دیگر، هنوز در ایران این خلأ عمیق قانونی را به ویژه در زمینه استفاده از هوش مصنوعی داریم.
قوه قضائیه هیچ وابستگی به مدلهای هوش مصنوعی خارجی ندارد
خبرگزاری صدا و سیما: البته ما قانون مدیریت دادهها و اطلاعات ملی موسوم به «دوام» را هم داریم.
محمد پهلوانی: بله اما قانون دوام خیلی کلیتر است و بیشتر درباره انتشار اطلاعات قاعده گذاشته. هدفش این است که بتوانیم اطلاعات را در اختیار قرار دهیم. اما دغدغهای که درباره هوش مصنوعی وجود دارد، موضوع نقض حریم خصوصی است. الان یک کاربر که با عامل هوش مصنوعی گفتوگو میکند، اطلاعات چند سال گذشته آن فرد را دارد و بر اساس همان اطلاعات به کاربر پاسخ میدهد.
قوه قضائیه برای حفظ امنیت اطلاعات هیچ وابستگی به مدلهای هوش مصنوعی خارجی ندارد. به عنوان پایه و مبنا از آن مدل استفاده کردیم اما همه مدلها روی سرورها و تجهیزات داخلی و بومی پیادهسازی شده و در شبکه ملی عدالت قوه قضائیه در حال بهرهبرداری است. یعنی هیچ دسترسی خارجی به این اطلاعات وجود ندارد و تا حدودی توانستیم مسئله امنیت و محرمانگی اطلاعات را با قطع وابستگی به اینترنت و مدلهای خارجی حل کنیم.
خبرگزاری صدا و سیما: درباره قطعی سامانههای مرتبط با هوش مصنوعی چه فکری کردید؟ چون قضات روی استفاده از آن حساب باز میکنند و ممکن است با قطع شدن آنها، کار قاضی پیچیده شود.
محمد پهلوانی: این موضوعِ جدیدی نیست و دغدغه اتصال را درباره همه سامانههایمان داریم. با سناریوهایی که در حوزههای فنی تعریف کردیم و راهاندازی سامانههای پشتیبان و مدیریت بحران در شرایط کنونی کشور، توجه ویژهای به تداوم ارائه خدمت داشتهایم و تا الان توانستیم پاسخگو باشیم.
گزارشهای مستمر قوه قضائیه به رهبر انقلاب اسلامی ارائه میشود
خبرگزاری صدا و سیما: رهبر انقلاب اسلامی در پیام هفتم تیر، خواستههایی از قوه قضائیه مطرح کرده بودند. برای نمونه بر موضوع سرعت رسیدگی به پرونده یا ارتقای سلامت قوه تأکید شد. ابتدا توضیح دهید منظور از «اِتقان آرا در دادگاهها» که در پیام رهبری اشاره شده بود، چیست و اینکه دستیار هوشمند قضایی چه کمکی به متقن بودن آرا میکند؟
محمد پهلوانی: ما تلاش بسیاری کردیم تا با این سامانه به متقن شدنِ آرا نزدیکتر شویم. پیام رهبر انقلاب جنبههای مختلفی داشت و ما احساس کردیم این پیام مستقیم خطاب به مجموعه ما در حوزه فناوری اطلاعات داده شده است. ایشان در پیامشان راه حل مسائل را استفاده از فناوریهای نوین و هوشمندسازی امور اعلام کردند. البته ما این کار را خیلی وقت است شروع کردیم اما انتظارهای بیشتری از ما دارند و باید کار را تکمیل کنیم.
هر رأی که در واحدهای مختلف قوه قضائیه از جمله دیوان عالی کشور صادر میشود، بر اساس یک آییننامه و چندین شاخص ارزیابی و نمرهدهی میشود. بررسی آرا به دست عامل انسانی و مدتی پس از صدور و ابلاغ رأی در هیئت اتقان اتفاق میفتد. این ارزیابی را حالا با هوش مصنوعی انجام میدهیم، یعنی هوش مصنوعی رأی را دریافت میکند و دقیقا بر اساس همان شاخصهای موجود، ارزیابی و نمرهدهی میکند. به علاوه ارزیابیِ اتقان رأی هم به جای اینکه مدتی پس از ابلاغ انجام شود، پیش از آن انجام میشود. قاضی میتواند پیشنویس رأی را به ماشین بدهد و هوش مصنوعی پیشنهادهای اصلاحی را ارائه میکند تا رأی از نظر ساختاری، روایی، استناد به قوانین و... با کیفیتتر و غنیتر شود.
خبرگزاری صدا و سیما: با توجه به اینکه رهبر انقلاب اسلامی درباره اتقان رأی مطالبه کردند، گزارشی از عملکرد قوه قضائیه در این زمینه ارائه دادهاید؟
محمد پهلوانی: گزارشهایی به صورت مستمر به رهبر شهید و رهبر جدید آیت الله سیدمجتبی خامنهای ارائه میشود. قوه قضائیه از نهادهایی است که رأیها و گزارشها را از طریق مراجع بالاتر خدمت رهبر انقلاب اسلامی ارسال میکند. رهبر انقلاب اسلامی تأکید کردند مردم تغییرات را در قوه قضائیه حس کنند. یعنی مهمترین ملاک ما اثربخشی سامانههاست و اگر مردم شکایتی به قوه قضائیه میدهند، بگویند فرایندهای رسیدگی سریعتر و آسانتر شده، عدالت بیشتر رعایت شده و دیگر لازم نیست در صفهای طولانی معطل شوند.
گزارشهایی که مرکز رسانه قوه قضائیه منتشر کرده و نتایج بررسیهای معاونت ما نشان از افزایش رضایت داشته است. در همین چند ماه اخیر ما برخی از خدمات را به سکوها بردیم. برای نمونه مردم در پیامرسان بله به بعضی از خدمات قوه قضائیه دسترسی دارند و یک دستیار هوشمند در اختیارشان قرار گرفته است. مردم با راهنمای هوشمند قضایی در سامانه عدلیران، میتوانند پیش از مراجعه به دستگاه قضایی با سامانه گفتوگو کنند و مشورت بگیرند. در ارزیابیهایمان مردم از سرعت رسیدگیها رضایت داشتهاند و برخی خدمات را سریعتر و راحتتر و حتی با هزینهکمتر دریافت میکنند.
خبرگزاری صدا و سیما: دستیار هوشمند قضایی یا سامانههای دیگر قوه قضائیه چطور به «وحدت رویه» کمک میکنند؟
محمد پهلوانی: ما به دنبال حکمرانی قضایی هستیم. حکمرانی قضایی یعنی حاکمیت بتواند با ابزار و روشهایی به نتیجه مورد نظرش برسد. مشورتهایی که دستیار هوشمند به قضات میدهد، به اعمال حکمرانی هوشمند قضایی در چند سال آینده کمک میکند.
خبرگزاری صدا و سیما: ایجاد وحدت رویه وظیفه دیوان عالی کشور است. آیا استفاده از هوش مصنوعی برای اعمال حکمرانی و وحدت رویه، نقش دیوان را کمرنگ نمیکند؟
محمد پهلوانی: ما توسعهدهنده ابزار هوش مصنوعی هستیم. تصمیمگیریها و اسناد بالادستی قوه قضائیه در کارگروهها و نهادهای مرتبط با آن تدوین میشود و به ما اعلام میشود تا بر اساس آن عمل کنیم. یعنی دست آخر این نهادهای داخل قوه قضائیه هستند که تصمیم نهایی را میگیرند.
به زودی استفاده از هوش مصنوعی در پروندهها را به مردم اعلام میکنیم
خبرگزاری صدا و سیما: برای صادر شدن یک رأی عادلانه، قاضی باید تلاش کند تا احساساتش روی فرآیند رسیدگی تأثیر نگذارد. با توجه به اینکه هوش مصنوعی احساسات ندارد، آیا ممکن است به خبرگزاری صدا و سیما: مرور زمان مردم برای اطمینان از عادلانه بودن رأی دادگاه، از قاضی مطالبه کنند که از هوش مصنوعی در فرآیند رسیدگی استفاده شده یا نه؟
محمد پهلوانی: حذف عامل انسانی برنامه دستگاه قضایی نیست و این دستیار در جایگاه کمک کننده به قاضی است. قانون هم حوزه اختیارهای قاضی و شرایط رسیدگی به پرونده و صدور رأی را مشخص کرده است. ما به جایگزینی هوش مصنوعی با قاضی اصلا فکر هم نمیکنیم.
طرحی را در مرکز آمار و فناوری قوه قضائیه شروع کردیم که فکر میکنم از ماه آینده نتایج آن در اختیار مردم قرار بگیرد. یعنی خدماتی که هوش مصنوعی برای مردم انجام میدهد، به خودشان اعلام میکنیم. برای نمونه میگوییم اگر ارجاع پرونده به صورت خودکار با هوش مصنوعی انجام شده، به مردم اطلاع میدهیم که پرونده آنها را هوش مصنوعی ارجاع داده است. یا اگر دستیار هوش مصنوعی دخالتی در فرآیند رسیدگی داشته، این را در روند اطلاعرسانی خواهیم گفت و ما هم خودمان نظارت کاملی بر آن خواهیم داشت. استفاده قاضی هم از هوش مصنوعی تحت رصد و اشراف کامل خواهد بود.
قاضی میتواند از هوش مصنوعی استفاده نکند!
خبرگزاری صدا و سیما: قاضی میتواند بگوید نمیخواهد از هوش مصنوعی استفاده کند؟
محمد پهلوانی: بله. این سامانه یک دستیار است و حوزه اختیارات قاضی هم مشخص است. استفاده از دستیار هوشمند هم کاملا در اختیار قاضی است و قانونی هم در این زمینه نداریم. ما سعی میکنیم با آسانتر و سریعتر کردن فرآیندها، قاضیها را تشویق کنیم تا از سامانه استفاده کنند.
خبرگزاری صدا و سیما: این دستیار قاضی در انواع دادگاهها از جمله کیفری و... استفاده میشود؟
محمد پهلوانی: بله. در کل کشور محدودیتی برای استفاده از دستیار هوشمند تعریف نکردیم و در اختیار همه مقامهای قضایی قرار گرفته است.
خبرگزاری صدا و سیما: در مورد شیوه استفاده از هوش مصنوعی آییننامه در قوه قضائیه وجود دارد؟
محمد پهلوانی: استفاده از هوش مصنوعی برای اعلام رأی، در اختیار قاضی است. حدود ۲ سال پیش از این که دستیار هوشمند قاضی در اختیار قضات قرار بگیرد، دیده بودم یکی از قاضیها در متن رأی خودش اشاره کرده بود که چه چیزی را از هوش مصنوعی کمک گرفته است. تا وقتی ما نیازها را تأمین نکرده بودیم، از مدلهای خارجی هوش مصنوعی استفاده میشد. رئیس قوه قضائیه یک دستورالعمل استفاده از فناوریهای نوین را پارسال ابلاغ کرد که ما را موظف میکرد امکانات و قابلیتها را در اختیار مقام قضایی قرار دهیم. ما بر اساس همان آییننامه هوش مصنوعی را به کار گرفتیم.
نظر شما